Jeśli marzysz o ogrodzie pełnym kolorów od wczesnej wiosny aż po jesień, dobrze dobrane krzewy ozdobne to klucz do sukcesu. Poznaj aż 74 różne gatunki – od marcowych forsycji, oczarów i pigwowców, przez klasyczne lilaki, azalie i jaśminowce, po letnie budleje, hortensje, róże i hibiskusy. Oprócz tego zimozielone rododendrony, azalie japońskie, bukszpany, wrzosy oraz krzewy o dekoracyjnych owocach, czyli berberysy, derenie, ogniki, rokitniki i trzmieliny. Odkryj wysokość, wymagania stanowiskowe i pomysły na wykorzystanie w ogrodzie każdej z odmian.
Wczesnowiosenne krzewy kwitnące (marzec–kwiecień)
Wczesnowiosenne krzewy kwitnące pojawiają się wtedy, gdy większość roślin dopiero budzi się do życia, dlatego to one w dużej mierze otwierają sezon w ogrodzie. Forsycje, oczary, wawrzynek czy pigwowce potrafią zakwitnąć już w marcu lub na początku kwietnia, często jeszcze przed pełnym rozwojem liści, tworząc mocne plamy żółci, różu czy czerwieni na wciąż zimowym tle. Wiele z nich dobrze znosi niższe temperatury i przejściowe spadki poniżej zera, dzięki czemu są pewnym sposobem na kolor tuż po zimie.
Takie krzewy dobrze wyglądają zarówno w pojedynczych nasadzeniach, jak i większych grupach, gdzie stworzą naturalną kurtynę barw. Często lubią stanowiska słoneczne lub lekko osłonięte i gleby umiarkowanie wilgotne, ale niezbyt ciężkie, co daje sporo swobody przy projektowaniu rabat przydomowych. Odpowiednio rozmieszczone w ogrodzie sprawiają, że pierwszy spacer po działce w nowym sezonie od razu kojarzy się z żywymi kolorami, a nie z szarością przedwiośnia.
1. Forsycja pośrednia
Forsycja pośrednia to jeden z najbardziej rozpoznawalnych wczesnowiosennych krzewów, obsypujący się żółtymi kwiatami jeszcze przed pojawieniem się liści, zwykle w marcu i kwietniu. Dorasta najczęściej do 2–3 m wysokości, tworząc gęsty, rozłożysty krzew odpowiedni zarówno na żywopłoty, jak i soliter. Najlepiej czuje się w ogrodach o dobrze nasłonecznionych rabatach, gdzie gleba jest próchniczna i umiarkowanie wilgotna, lecz przepuszczalna. Na stanowiskach zacienionych kwitnie słabiej i traci zwarty pokrój, dlatego w planowaniu nasadzeń traktuje się ją jako krzew przede wszystkim „na słońce”.
2. Kalina wonna
Kalina wonna (Viburnum farreri) to krzew dorastający zwykle do 2–3 m, znany z intensywnie pachnących, różowobiałych kwiatów zebranych w kuliste kwiatostany. Kwitnienie rozpoczyna się bardzo wcześnie, często już pod koniec zimy lub wczesną wiosną, od lutego do kwietnia, gdy pędy są jeszcze bezlistne, co mocno podkreśla dekoracyjność rośliny. Roślina ma umiarkowane wymagania glebowe, najlepiej rośnie na podłożu średnio żyznym, przepuszczalnym i lekko kwaśnym, na stanowisku słonecznym lub w półcieniu. Dobrze znosi typowe warunki ogrodowe, jednak na bardzo suchych i ubogich glebach przed posadzeniem warto wzbogacić ziemię kompostem, co poprawia kwitnienie i kondycję krzewu.
3. Migdałek trójklapowy
Migdałek trójklapowy (Prunus triloba) to krzew lub małe drzewko o wysokości zwykle do 2–3 m, niezwykle efektowne w czasie kwitnienia na przełomie kwietnia i maja. Wtedy na pędach pojawiają się gęsto osadzone, pełne, różowe kwiaty, które potrafią niemal całkowicie zakryć gałązki i tworzą wrażenie „różowej chmury”. Roślina preferuje ciepłe, słoneczne i zaciszne stanowiska, ponieważ w miejscach przewiewnych i chłodnych kwitnie mniej obficie. Najlepiej rośnie w glebie żyznej, umiarkowanie wilgotnej, od lekko kwaśnej do zasadowej, która nie przesycha szybko. Jest mrozoodporna, jednak przy ostrych zimach uszkodzeniu mogą ulec pąki kwiatowe, dlatego w ogrodach narażonych na silne wiatry często wybiera się dla niej miejsce osłonięte przez inne nasadzenia.
4. Oczar pośredni
Oczar pośredni (Hamamelis × intermedia) to krzew osiągający zazwyczaj 3–4 m wysokości, ceniony za bardzo wczesne kwitnienie oraz nietypowy wygląd kwiatów. Na nagich gałęziach, zwykle od stycznia do marca, pojawiają się gwiazdkowate kwiaty o wąskich, wstążkowatych płatkach w odcieniach żółci, pomarańczu lub czerwieni, często delikatnie pachnące. Oczar najlepiej rozwija się na stanowisku słonecznym lub lekko ocienionym, w glebie żyznej, próchnicznej, stale lekko wilgotnej i o lekko kwaśnym bądź obojętnym odczynie. Młode rośliny wymagają osłoniętego położenia i zabezpieczenia przed silnymi mrozami, natomiast starsze okazy cechują się dużą odpornością i mogą przez wiele lat stanowić stały, zimowo-wiosenny akcent w ogrodzie.
5. Oczar wirginijski
Oczar wirginijski (Hamamelis virginiana) różni się od oczaru pośredniego przede wszystkim terminem kwitnienia, ponieważ jego kwiaty pojawiają się jesienią, od października do grudnia, często już po opadnięciu liści. Żółte, wąskie płatki tworzą delikatne, pająkowate kwiaty, które dobrze widoczne są na tle nagich pędów, co daje ciekawy efekt dekoracyjny w okresie, gdy większość krzewów jest już całkowicie bezbarwna. Roślina dorasta zwykle do około 4 m wysokości i tworzy luźny, wzniesiony krzew, który sprawdza się zarówno jako soliter, jak i element większych kompozycji. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub w półcieniu, w glebie żyznej, próchnicznej, lekko kwaśnej i dobrze zdrenowanej, bez zastoisk wody, które mogą uszkadzać korzenie.
6. Pigwowiec japoński
Pigwowiec japoński to niski, gęsty krzew dorastający zwykle do 1–1,5 m wysokości, o silnie rozgałęzionych, ciernistych pędach, które tworzą zwarte kępy przy ziemi. Wczesną wiosną, często już w marcu i kwietniu, obsypuje się intensywnie pomarańczowo-czerwonymi lub ceglastymi kwiatami, pojawiającymi się często jeszcze przed liśćmi i wyraźnie ożywiającymi rabatę po zimie. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym, w miejscu ciepłym i osłoniętym, w glebie umiarkowanie wilgotnej, żyznej i przepuszczalnej, ale z powodzeniem znosi także warunki miejskie i okresową suszę. Dodatkową zaletą są twarde, aromatyczne owoce, które nadają się do przetworów i mogą przedłużać efekt dekoracyjny aż do jesieni.
7. Pigwowiec pośredni
Pigwowiec pośredni jest mieszańcem o nieco silniejszym wzroście niż pigwowiec japoński i zazwyczaj osiąga 1–2 m wysokości, tworząc rozłożyste, lekko przewieszające się krzewy. Kwitnie obficie w kwietniu i na początku maja, prezentując duże, pojedyncze lub półpełne kwiaty w szerokiej gamie barw od łososiowej po intensywnie czerwoną, które pojawiają się gęsto na zeszłorocznych pędach. Roślina preferuje miejsca słoneczne oraz gleby próchniczne, świeże i lekko wilgotne, ale potrafi poradzić sobie także na przeciętnej ziemi ogrodowej, jeśli nie jest ona skrajnie sucha. Jest umiarkowanie odporna na mróz, dlatego w chłodniejszych rejonach kraju najlepiej sadzić ją w ciepłych, osłoniętych częściach ogrodu, gdzie pąki mniej cierpią od wiosennych przymrozków.
8. Porzeczka krwista
Porzeczka krwista to typowo ozdobny krzew dorastający do około 2 m wysokości, o szerokim, wzniesionym pokroju i bezkolcowych pędach. Wczesną wiosną, zwykle w kwietniu, rozwija długie zwisające grona różowych lub czerwonych kwiatów, które pojawiają się na tle jeszcze młodych liści i tworzą wyrazisty akcent kolorystyczny przy wejściu do ogrodu czy na tle ściany. Liście po potarciu wydzielają charakterystyczny zapach, a jesienią przebarwiają się na żółto, dzięki czemu krzew zachowuje walory dekoracyjne przez dłuższy czas. Najlepsze efekty daje uprawa na stanowisku ciepłym, osłonecznionym, w glebie umiarkowanie wilgotnej, dość żyznej i przepuszczalnej, choć porzeczka krwista dobrze znosi również typowe warunki ogrodowe i jest stosunkowo odporna na mróz.
9. Tawuła wczesna
Tawuła wczesna to zwarty, obficie rozgałęziony krzew, który osiąga zwykle 1,5–2 m wysokości i tworzy łukowato przewieszające się pędy. Na przełomie kwietnia i maja gałązki są gęsto pokryte drobnymi, śnieżnobiałymi kwiatami zebranymi w niewielkie baldachogrona, co sprawia, że krzew wygląda jak obleczony białą pianą. Roślina ma stosunkowo niewielkie wymagania, dobrze rośnie w przeciętnej glebie ogrodowej, pod warunkiem że jest ona przepuszczalna i nie przesycha skrajnie w czasie suszy. Najobficiej kwitnie na stanowisku słonecznym, dlatego często sadzi się ją w szpalerach wzdłuż ogrodzeń lub jako tło dla niższych rabat bylinowych.
10. Wierzba iwa
Wierzba iwa, choć w naturze bywa drzewem, w ogrodach często prowadzona jest jako wysoki krzew lub forma szczepiona, która dobrze wpisuje się w kompozycje przy oczkach wodnych czy na trawnikach. Największą ozdobą są męskie kwiatostany, czyli bazie pojawiające się w marcu i kwietniu przed rozwojem liści, srebrzyste na początku, a w pełni kwitnienia złocistożółte, stanowiące cenny pożytek dla pszczół. Roślina najlepiej rośnie w pełnym słońcu, w glebie wilgotnej, ale przepuszczalnej, gliniastej lub piaszczysto-gliniastej, gdzie podłoże nie jest ani skrajnie suche, ani stale podmokłe. Jest to gatunek odporny na niskie temperatury, a przy odpowiednim nawodnieniu rośnie szybko i sprawdza się tam, gdzie potrzebny jest efektowny, wczesnowiosenny akcent.
11. Wawrzynek wilczełyko
Wawrzynek wilczełyko to niski, bardzo wolno rosnący krzew, który zwykle dorasta do około 1 m, ale dzięki obfitemu kwitnieniu jest wyjątkowo widoczny w ogrodzie. Już pod koniec zimy i na początku wiosny, często od lutego do kwietnia, na nagich pędach rozwijają się drobne, różowe lub fioletowe, silnie pachnące kwiaty, a dopiero później pojawiają się liście. Najlepiej radzi sobie w półcieniu lub cieniu, w chłodnej, żyznej, próchnicznej i stale lekko wilgotnej glebie o odczynie od obojętnego do zasadowego, ponieważ w podłożu zbyt ciepłym i suchym szybko słabnie. Trzeba pamiętać, że wszystkie części rośliny, szczególnie czerwone owoce, są silnie trujące, dlatego nie powinno się jej sadzić w miejscach intensywnie użytkowanych przez dzieci.
Krzewy kwitnące wiosną i na początku lata (kwiecień–czerwiec)
Krzewy kwitnące od kwietnia do czerwca tworzą w ogrodzie najbogatszy festiwal kolorów i zapachów, bo właśnie wtedy rozkwitają lilaki, azalie, jaśminowce, tawuły czy krzewuszki. Wiele z nich kwitnie na pędach zeszłorocznych, dlatego po przekwitnieniu nie usuwa się całych gałęzi, a jedynie najstarsze lub nadmiernie zagęszczające koronę, tak aby zachować pąki na przyszły rok. Dzięki temu krzewy mogą rok po roku tworzyć gęste chmury kwiatów, które przyciągają zapylacze i nadają ogrodowi klasyczny, pocztówkowy charakter.
Ta grupa roślin bardzo dobrze sprawdza się jako tło dla rabat bylinowych, żywopłoty nieformowane lub osłony tarasów, bo łączy dekoracyjność z funkcją użytkową. Część gatunków preferuje pełne słońce, inne lepiej rosną w lekkim półcieniu, ale większość zadowala się przeciętną, umiarkowanie wilgotną glebą, co ułatwia ich wkomponowanie w już istniejące nasadzenia. Odpowiedni dobór kilku krzewów o różnym terminie kwitnienia pozwala utrzymać atrakcyjny wygląd ogrodu od Wielkanocy aż do początku lata bez konieczności intensywnego dosadzania roślin sezonowych.
12. Azalia wielkokwiatowa
Azalia wielkokwiatowa to efektowny krzew liściasty, który w zależności od odmiany osiąga 1–2 m wysokości i zwykle zachowuje dość luźny, lecz harmonijny pokrój. W maju i czerwcu roślina wytwarza duże, gęste kwiatostany zbudowane z lejkowatych kwiatów w wielu odcieniach żółci, pomarańczu, czerwieni, różu i bieli, często o intensywnym zapachu, dzięki czemu nawet pojedynczy egzemplarz staje się dominującym akcentem rabaty. Azalia najlepiej czuje się w glebie kwaśnej, próchnicznej, umiarkowanie wilgotnej, na stanowisku słonecznym lub lekko ocienionym, osłoniętym od silnego wiatru. Jest dobrze przystosowana do chłodniejszego klimatu i przy odpowiednim podłożu oraz ściółkowaniu znosi niskie temperatury, co pozwala na wieloletnią uprawę w ogrodach wrzosowiskowych i naturalistycznych.
13. Hortensja pnąca
Hortensja pnąca to silnie rosnące pnące krzewy zdolne wspinać się po murach, pniach drzew czy pergolach za pomocą korzeni czepnych, osiągające nawet 10–15 m długości pędów w sprzyjających warunkach. Kwitnie zazwyczaj od czerwca do lipca, tworząc duże, płaskie kwiatostany z kremowobiałych kwiatów, które rozświetlają ciemniejsze zakątki ogrodu i dobrze kontrastują z ciemną zielenią liści. Gatunek ten preferuje stanowiska półcieniste lub cieniste, o chłodnym, wilgotnym mikroklimacie, z glebą kwaśną, bogatą w próchnicę i stale lekko wilgotną, szczególnie w okresach suszy. Rośnie dość wolno w pierwszych latach po posadzeniu, ale później zagęszcza się i tworzy trwałe, mrozoodporne osłony, które nie wymagają intensywnej pielęgnacji poza kontrolą kierunku wzrostu.
14. Jaśminowiec wonny
Jaśminowiec wonny to klasyczny krzew ogrodowy osiągający 2–3 m wysokości, o sztywnych, z czasem lekko przewieszających się pędach, które dobrze wypełniają przestrzeń przy płocie lub tarasie. Główną ozdobą są kremowobiałe, intensywnie pachnące kwiaty rozwijające się zwykle w czerwcu i na początku lata, zebrane w niewielkie wiechy, które sprawiają, że całe otoczenie wypełnia się słodkim zapachem. Roślina jest mało wymagająca i dobrze znosi typowe warunki ogrodowe, szczególnie jednak lubi stanowiska słoneczne lub lekko zacienione oraz gleby gliniaste, umiarkowanie wilgotne i przepuszczalne. Jaśminowiec cechuje się dużą odpornością na mróz i zanieczyszczenia powietrza, dlatego od lat pozostaje jednym z najpewniejszych krzewów kwitnących do ogrodów przydomowych i zieleni osiedlowej.
15. Jaśminowiec drobnolistny
Jaśminowiec drobnolistny to niewielki, zwarty krzew dorastający zazwyczaj do około 1–1,5 m wysokości, z cienkimi pędami i drobnymi, ciemnozielonymi liśćmi. Od końca maja do lipca obsypuje się drobnymi, białymi kwiatami o intensywnym, cytrusowym zapachu, które pojawiają się na krótkich pędach i dobrze wyróżniają się na tle ulistnienia. Najlepiej rośnie w miejscach słonecznych lub lekko półcienistych, w glebie żyznej, umiarkowanie wilgotnej i przepuszczalnej, choć z czasem dość dobrze znosi okresową suszę i niskie temperatury.
16. Karagana syberyjska
Karagana syberyjska tworzy wysoki krzew lub niewielkie drzewko osiągające zwykle 3–5 m, o lekkiej, ażurowej koronie i cienkich, zielonkawych pędach. W maju rozwija drobne, żółte kwiaty motylkowe, które pojawiają się wzdłuż pędów i dobrze komponują się z drobnymi, pierzastymi liśćmi. Roślina ta lubi stanowiska słoneczne i suche, świetnie znosi wiatr oraz upały, a dzięki zdolności wiązania azotu radzi sobie nawet na glebach ubogich, lekkich i piaszczystych. Jest wyjątkowo odporna na mróz i suszę, dlatego bywa wybierana do ogrodów w trudniejszych warunkach siedliskowych.
17. Kielichowiec wonny
Kielichowiec wonny to krzew osiągający 1,5–2 m wysokości, o dość luźnym pokroju i dużych, błyszczących liściach, które tworzą atrakcyjne tło dla kwiatów. Od późnej wiosny do lata rozwija czerwonobrązowe, gwiazdkowate kwiaty o silnym, słodkim zapachu kojarzącym się z dojrzałymi owocami, wyczuwalnym nawet z większej odległości. Najobficiej kwitnie na stanowiskach słonecznych lub lekko ocienionych, w glebie żyznej, próchnicznej i stale lekko wilgotnej, ale dobrze zdrenowanej, w której korzenie nie stoją w wodzie. Dzięki ciekawemu zapachowi i szlachetnemu wyglądowi często sadzi się go pojedynczo w reprezentacyjnych częściach ogrodu.
18. Krzewuszka cudowna
Krzewuszka cudowna to gęsty krzew liściasty o zmiennej sile wzrostu, w zależności od odmiany dorastający od około 0,5 do 3 m wysokości, często o lekko przewieszających się pędach. Kwiaty w odcieniach różu, czerwieni lub bieli pojawiają się od maja do czerwca, a u wielu odmian także powtórnie pod koniec lata, co sprawia, że roślina długo zachowuje efekt dekoracyjny. Najlepiej czuje się w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, w glebie żyznej, umiarkowanie wilgotnej, lecz przepuszczalnej, gdzie regularne cięcie po kwitnieniu pomaga utrzymać bujne kwitnienie. Dzięki dużej tolerancji na warunki miejskie i dobrej mrozoodporności jest często wybierana do ogrodów przydomowych i nasadzeń osiedlowych.
19. Lilak Meyera
Lilak Meyera to kompaktowy, wolno rosnący krzew osiągający zazwyczaj około 1–1,5 m wysokości, o gęstym, półkulistym pokroju i drobnych liściach. W maju i czerwcu pojawiają się na nim liczne, gęste wiechy drobnych, lilioworóżowych lub jasnofioletowych kwiatów, które intensywnie pachną i przyciągają owady zapylające. Z uwagi na niewielkie rozmiary dobrze nadaje się do małych ogrodów, na niskie szpalery i do uprawy w pojemnikach, pod warunkiem że ma stanowisko słoneczne lub lekko półcieniste. Lilak ten preferuje gleby umiarkowanie żyzne i przepuszczalne, jest przy tym odporny na mróz i łatwy w uprawie.
20. Lilak pospolity
Lilak pospolity tworzy duży krzew lub małe drzewko, które może dorastać nawet do 4–7 m wysokości, z gęstą koroną i sercowatymi, ciemnozielonymi liśćmi. W maju rozkwita bardzo obficie, wytwarzając duże, stożkowate wiechy fioletowych, różowych, niebieskawych lub białych kwiatów, zwykle silnie pachnących i doskonale nadających się na kwiat cięty. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, na glebie gliniasto-piaszczystej, dość żyznej i umiarkowanie wilgotnej, o odczynie zbliżonym do obojętnego. Jest to krzew długowieczny, w pełni mrozoodporny i stosunkowo mało wymagający, dlatego od wielu lat pozostaje jednym z najbardziej klasycznych wyborów do ogrodów przydomowych.
21. Lilak rozpierzchły
Lilak rozpierzchły, często określany jako lilak koreański, wyrasta w średniej wielkości krzew dorastający przeciętnie do 2–3 m wysokości, o luźnym, czasem niemal kulistym pokroju. Kwitnie później niż lilak pospolity, zazwyczaj w czerwcu, pokrywając się gęstymi wiechami biało-fioletowych lub purpurowych kwiatów, które wydzielają intensywny zapach. Najlepsze warunki zapewnia mu stanowisko słoneczne lub lekko półcieniste oraz przepuszczalna gleba, umiarkowanie żyzna i niezbyt mokra. Roślina dobrze znosi mrozy i okresową suszę, dzięki czemu sprawdza się w ogrodach, w których oczekuje się przedłużenia sezonu kwitnienia lilaków.
22. Tawuła van Houtte’a
Tawuła van Houtte’a to rozłożysty krzew o łukowato przewieszających się pędach, osiągający zwykle około 2–2,5 m wysokości i podobną szerokość. Na przełomie maja i czerwca pędy są gęsto obsypane drobnymi, białymi kwiatami zebranymi w półkuliste baldachogrona, przez co roślina wygląda jak pokryta białym puchem. Najlepiej rośnie w miejscach słonecznych, w przeciętnej glebie ogrodowej, która jest przepuszczalna i umiarkowanie wilgotna, choć dobrze radzi sobie też w mniej sprzyjających warunkach. Ze względu na gęsty pokrój i obfite kwitnienie bywa często wykorzystywana na swobodne żywopłoty oraz w dużych grupach jako tło dla niższych roślin.
23. Złotokap Waterera
Złotokap Waterera to wysoki krzew lub niewielkie drzewko, które w sprzyjających warunkach potrafi osiągnąć około 4–5 m wysokości i szeroką, rozłożystą koronę. W maju i czerwcu rozwija długie, zwisające grona złocistożółtych kwiatów, nierzadko dochodzące do 30–50 cm długości, co tworzy bardzo efektowną kaskadę barwy. Najlepiej czuje się na stanowisku słonecznym i osłoniętym, w glebie żyznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, źle znosi natomiast ciężkie, podmokłe podłoża. Trzeba pamiętać, że części rośliny, w tym nasiona w strąkach, są trujące, dlatego przy sadzeniu w małych ogrodach trzeba uwzględnić bezpieczeństwo domowników.
24. Żarnowiec miotlasty
Żarnowiec miotlasty tworzy gęsty krzew o wysokości zwykle 1,5–2 m, z licznymi zielonymi, miotlasto rozgałęzionymi pędami, które pozostają ozdobne także poza okresem kwitnienia. Pod koniec maja i w czerwcu roślina pokrywa się obficie żółtymi, motylkowymi kwiatami, a liczne odmiany oferują także barwy wielokolorowe, od czerwonych po kremowe. Najlepsze warunki zapewnia mu ciepłe, słoneczne i zaciszne stanowisko oraz lekka, piaszczysta, przepuszczalna gleba o lekko kwaśnym odczynie, nawet dość uboga w składniki pokarmowe. Ze względu na głęboki system korzeniowy źle znosi przesadzanie i zastoje wody, za to bardzo dobrze radzi sobie na suchych skarpach i w ogrodach wrzosowiskowych.
25. Żylistek szorstki
Żylistek szorstki tworzy okazały, rozłożysty krzew dorastający zwykle do około 3 m wysokości, z pędami pokrytymi łuszczącą się korą i liśćmi chropowatymi w dotyku od spodu. W czerwcu i lipcu na zeszłorocznych pędach rozwija bardzo liczne, białe lub lekko zaróżowione kwiaty zebrane w długie wiechy, które nadają roślinie wyjątkowo „pierzysty” wygląd. Najlepiej kwitnie na stanowisku słonecznym, w glebie umiarkowanie wilgotnej, żyznej i przepuszczalnej, choć jest dość tolerancyjny i dobrze znosi także typowe podłoże ogrodowe oraz niskie temperatury.
26. Żylistek wysmukły
Żylistek wysmukły ma zupełnie inny charakter – to mniejszy, delikatniejszy krzew dorastający zwykle do około 1–1,5 m, o cienkich, lekko przewieszających się pędach. Kwitnie obficie od maja do czerwca, obsypując się drobnymi, gwiazdkowatymi, czysto białymi kwiatami zebranymi w luźne grona, które dobrze prezentują się na tle drobnych liści. Roślina jest łatwa w uprawie, lubi słońce lub lekki półcień i radzi sobie w różnych glebach, najlepiej jednak rośnie w podłożu żyznym, umiarkowanie wilgotnym, gdzie tworzy gęste, kwitnące obłoki nadające się do nasadzeń wzdłuż ścieżek czy tarasu.
27. Czeremcha
Czeremcha zwyczajna to roślina, która w ogrodzie może być prowadzona jako wysoki krzew lub niskie drzewo, tworząc rozłożystą koronę o mocno ulistnionych pędach. W późnej wiosny i na początku lata rozwija długie, zwisające grona białych, miododajnych kwiatów, które pojawiają się zwykle w maju lub czerwcu i wypełniają otoczenie intensywnym zapachem. Najlepiej rośnie w glebie żyznej, próchnicznej i umiarkowanie wilgotnej, na stanowisku od słonecznego po cieniste, dzięki czemu można ją wprowadzać zarówno do ogrodów naturalistycznych, jak i w okolice zbiorników wodnych, gdzie dobrze znosi nieco chłodniejsze i wilgotniejsze warunki.
Krzewy kwitnące latem i późnym latem
Latem ster w ogrodzie przejmują krzewy kwitnące na młodych przyrostach, takie jak hortensje, budleje, hibiskusy czy długo kwitnące róże i pięciorniki, które wypełniają lukę po wiosennych ozdobach. Ich największą zaletą jest długi okres kwitnienia, często od czerwca lub lipca aż do pierwszych przymrozków, co oznacza, że nawet pod koniec sezonu rabaty nadal wyglądają świeżo.
Wiele z tych gatunków reaguje na przycięcie wczesną wiosną silnym wybiciem nowych pędów, na których zawiązują się pąki kwiatowe. Większość z nich wymaga dobrze nasłonecznionego, ciepłego miejsca oraz przepuszczalnej, umiarkowanie żyznej gleby, a przy takim stanowisku potrafi utrzymać obfite kwitnienie przez większą część sezonu.
28. Abelia mosańska
Abelia mosańska to stosunkowo nowy w uprawie, ale coraz chętniej sadzony krzew o łukowato wygiętych pędach, dorastający do około 1,5–2 m wysokości i podobnej szerokości. Od późnej wiosny do lata pojawiają się na nim liczne, rurkowate, jasnoróżowe kwiaty o przyjemnym zapachu, a jesienią liście przebarwiają się na intensywne odcienie czerwieni, dzięki czemu roślina długo pozostaje dekoracyjna. Najlepiej czuje się w miejscu ciepłym, słonecznym lub lekko półcienistym, w glebie żyznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, a w chłodniejszych rejonach kraju warto zapewnić jej osłonięte stanowisko, aby młode rośliny dobrze zimowały.
29. Budleja Dawida
Budleja Dawida, znana jako motyli krzew, to szybko rosnący krzew osiągający zazwyczaj 2–3 m wysokości, o silnie rozgałęzionych pędach i długich, zwisających kwiatostanach. Od lipca aż do pierwszych przymrozków wytwarza liczne, pachnące wiechy w odcieniach bieli, różu, fioletu czy purpury, które przyciągają niezliczoną liczbę motyli i pszczół. Roślina wymaga pełnego słońca, ciepłego i osłoniętego stanowiska oraz lekkiej, przepuszczalnej gleby, niezbyt ciężkiej i podmokłej, a coroczne, niskie cięcie wczesną wiosną sprzyja tworzeniu młodych pędów i wyjątkowo obfitemu kwitnieniu.
30. Dziurawiec ozdobny
Dziurawce ozdobne, takie jak dziurawiec kielichowaty czy wielkokwiatowe odmiany krzewiaste, tworzą niskie, gęste krzewy o wysokości od około 0,4 do 1 m, dobrze sprawdzające się na obrzeżach rabat i jako rośliny okrywowe. Od czerwca do późnego lata, a u niektórych odmian nawet do jesieni, pokrywają się dużymi, złotożółtymi kwiatami z licznymi pręcikami, które tworzą efekt drobnych rozświetlających ognisk na tle ciemnozielonych liści. Najlepiej rosną w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, w glebie przepuszczalnej, dość lekkiej i umiarkowanie wilgotnej, dobrze znoszą okresową suszę i niskie temperatury, dzięki czemu są mało kłopotliwe w pielęgnacji.
31. Hortensja bukietowa
Hortensja bukietowa to silny, wzniesiony krzew osiągający zwykle 1,5–2 m wysokości, o sztywnych pędach, które dobrze utrzymują ciężar kwiatostanów. Od lipca do września tworzy duże, stożkowate wiechy złożone z licznych, początkowo kremowobiałych, a z czasem różowiejących kwiatów, dzięki czemu pojedyncza roślina potrafi zdominować całą rabatę. Krzew preferuje stanowiska słoneczne lub lekko półcieniste oraz gleby żyzne, przepuszczalne i stale lekko wilgotne, o lekko kwaśnym odczynie, a ponieważ kwitnie na pędach jednorocznych, wczesnowiosenne, dość mocne cięcie sprzyja bujnemu kwitnieniu i utrzymaniu zwartego pokroju.
32. Hortensja ogrodowa
Hortensja ogrodowa to bardziej wymagający, ale niezwykle efektowny krzew dorastający zazwyczaj do 1–1,5 m wysokości, o półkulistym pokroju i dużych liściach, które tworzą tło dla dekoracyjnych kwiatostanów. W zależności od odmiany od lipca do jesieni pojawiają się kuliste lub spłaszczone kwiatostany w odcieniach różu, błękitu, fioletu, bieli czy czerwieni, a barwa często zależy od odczynu podłoża. Roślina wymaga gleby żyznej, próchnicznej, wilgotnej i wyraźnie kwaśnej, najlepiej o pH 4,5–6, oraz stanowiska osłoniętego, półcienistego lub lekko słonecznego, a pąki kwiatowe zawiązywane na pędach poprzedniego roku sprawiają, że cięcie ogranicza się tu głównie do usuwania starych i przemarzniętych pędów.
33. Hortensja drzewiasta
Hortensja drzewiasta, znana z odmian takich jak Annabelle, tworzy krzew o luźnym, zaokrąglonym pokroju, zwykle 1–1,5 m wysokości, którego pędy pod koniec sezonu mogą delikatnie uginać się pod ciężarem kwiatostanów. Od czerwca do września roślina rozwija ogromne, kuliste baldachy barwy białej lub lekko kremowej, które długo utrzymują się na pędach i pozostają atrakcyjne nawet po zaschnięciu. Najlepiej rośnie na stanowisku półcienistym lub słonecznym, w glebie lekkiej, przepuszczalnej, żyznej i lekko kwaśnej, stale lekko wilgotnej, a ponieważ kwitnie na nowych pędach, wczesną wiosną zwykle przycina się ją dość nisko, co sprzyja tworzeniu silnych przyrostów i wyjątkowo dużych kwiatostanów.
34. Pięciornik krzewiasty
Róże krzewiaste tworzą silne, rozgałęzione krzewy dorastające najczęściej do 1–1,5 m wysokości, o wyprostowanych lub lekko przewieszających się pędach. W zależności od odmiany wytwarzają duże, pełne lub półpełne kwiaty o bogatej palecie barw, często powtarzające kwitnienie od czerwca do jesieni i dobrze sprawdzające się zarówno w nasadzeniach soliterowych, jak i w formie swobodnych żywopłotów. Wymagają stanowiska słonecznego, żyznej, próchnicznej i umiarkowanie wilgotnej gleby, a przy prawidłowym sadzeniu i zabezpieczeniu podstawy krzewu na zimę odwdzięczają się zdrowym wzrostem oraz obfitym kwitnieniem przez wiele lat.
35. Róże krzewiaste
Róże krzewiaste tworzą silne, rozgałęzione krzewy dorastające najczęściej do 1–1,5 m wysokości, o wyprostowanych lub lekko przewieszających się pędach. W zależności od odmiany wytwarzają duże, pełne lub półpełne kwiaty o bogatej palecie barw, często powtarzające kwitnienie od czerwca do jesieni i dobrze sprawdzające się zarówno w nasadzeniach soliterowych, jak i w formie swobodnych żywopłotów. Wymagają stanowiska słonecznego, żyznej, próchnicznej i umiarkowanie wilgotnej gleby, a przy prawidłowym sadzeniu i zabezpieczeniu podstawy krzewu na zimę odwdzięczają się zdrowym wzrostem oraz obfitym kwitnieniem przez wiele lat.
36. Róże okrywowe
Róże okrywowe tworzą niskie, rozrastające się wszerz krzewy, które z czasem budują gęste, kwitnące dywany o wysokości od kilkudziesięciu centymetrów do około 0,8 m. Od czerwca aż do pierwszych przymrozków pojawiają się na nich liczne, drobniejsze, lecz bardzo liczne kwiaty w różnych odcieniach bieli, różu, czerwieni czy żółci, dzięki czemu świetnie sprawdzają się na skarpach, murkach i w dużych grupach. Najlepiej rosną w pełnym słońcu na glebie przepuszczalnej, umiarkowanie żyznej i niezbyt mokrej, a ze względu na dużą zdrowotność i małe wymagania pielęgnacyjne są polecane również mniej doświadczonym ogrodnikom.
37. Tawuła japońska
Tawuła japońska to niewysoki krzew, zwykle 0,5–1 m wysokości, o dość zwartym pokroju i drobnych liściach, który idealnie nadaje się na obwódki i niskie żywopłoty. Kwitnie na pędach jednorocznych od czerwca do sierpnia, tworząc liczne płaskie baldachogrona drobnych kwiatów w odcieniach różu lub bieli, a usuwanie przekwitłych kwiatostanów może dodatkowo wydłużyć okres kwitnienia. Roślina dobrze znosi cięcie, lubi stanowiska słoneczne lub lekko półcieniste oraz gleby przeciętne, przepuszczalne i umiarkowanie wilgotne, odwdzięczając się długim, równomiernym kwitnieniem i niewielkimi wymaganiami pielęgnacyjnymi.
38. Tawlina jarzębolistna
Tawlina jarzębolistna to silnie rosnący krzew osiągający około 2–3 m wysokości, o luźnym pokroju i pierzastych liściach przypominających jarząb, które nadają nasadzeniom lekko dziki charakter. W czerwcu i lipcu roślina pokrywa się długimi wiechami białych kwiatów, bardzo licznie odwiedzanych przez owady, a podziemne rozłogi sprawiają, że szybko zagęszcza obsadzony nią teren. Najlepiej rośnie na glebach świeżych, umiarkowanie wilgotnych i żyznych, w pełnym słońcu lub jasnym półcieniu, jest przy tym odporna na mróz i świetnie sprawdza się na skarpach, choć w małych ogrodach wymaga kontroli, aby nie rozrastała się zbyt ekspansywnie.
39. Hibiskus (Ketmia syryjska / hibiskus ogrodowy)
Hibiskus ogrodowy, czyli ketmia syryjska, to późno kwitnący krzew o wzniesionym pokroju, osiągający zazwyczaj 1,5–3 m wysokości. Od lipca do września rozwija duże, pojedyncze lub pełne kwiaty w wielu kolorach, od bieli przez róż i fiolet po intensywny bordo, które pojawiają się na tle trójklapowych liści i nadają ogrodowi egzotyczny charakter. Najlepiej czuje się na stanowisku słonecznym, ciepłym i osłoniętym od wiatru, w glebie żyznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, a w chłodniejszych rejonach wymaga okrywania na zimę, zwłaszcza w pierwszych latach uprawy.
40. Amorfa krzewiasta (indygowiec zwyczajny)
Amorfa krzewiasta, znana też jako indygowiec zwyczajny, to luźny, rozłożysty krzew dorastający w uprawie do około 2–3 m wysokości, o pierzastych liściach i silnym systemie korzeniowym. W czerwcu pojawiają się na nim wąskie, gęste kłosy drobnych, fioletowych kwiatów z żółtymi pręcikami, które są chętnie odwiedzane przez owady i nadają roślinie oryginalny wygląd. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych, w glebie przepuszczalnej, od wilgotnej po umiarkowanie suchej, jest mało wymagający i dobrze znosi nawet mniej żyzne podłoże, choć dla utrzymania zwartego pokroju zwykle wymaga corocznego cięcia po kwitnieniu.
Zimozielone krzewy i rośliny wrzosowate
Zimozielone krzewy oraz rośliny wrzosowate pełnią w ogrodzie rolę stałego rusztowania kompozycji, widocznego także wtedy, gdy byliny i krzewy liściaste zrzucają liście. Należą do nich między innymi rododendrony, azalie japońskie, wrzosy, wrzośce, mahonie, skimie czy golterie, które łączą barwne kwiaty z całorocznym ulistnieniem. Wiele z nich kwitnie wiosną, inne jesienią, a część ozdobna jest również z owoców, dlatego odpowiednio dobrana grupa tych roślin może zapewnić atrakcyjny wygląd rabaty przez cały rok.
Większość gatunków wrzosowatych preferuje kwaśne, przepuszczalne i próchniczne podłoże oraz stanowiska słoneczne lub lekko ocienione, osłonięte od wysuszającego wiatru. Zimozielone liście sprawiają, że rośliny te są wrażliwe na wiosenne słońce przy zmarzniętej glebie, dlatego w wielu ogrodach stosuje się ściółkowanie korą i dodatkowe okrycie w okresach silnych mrozów. W zamian tworzą efektowne, niskie piętra zieleni pod wyższymi krzewami i drzewami, a także eleganckie wrzosowiska, które dobrze wpisują się w naturalistyczne, leśne klimaty.
41. Aukuba japońska
Aukuba japońska to zimozielony krzew o zaokrąglonym pokroju i grubych pędach, ceniony za błyszczące, często pstre liście, które rozjaśniają cieniste zakątki ogrodu. Dorasta zazwyczaj do około 1–2 m wysokości i wiosną wytwarza drobne, czerwonopurpurowe kwiaty, po których na żeńskich egzemplarzach, przy obecności roślin męskich, pojawiają się dekoracyjne czerwone owoce. Najlepiej rośnie w miejscach półcienistych, osłoniętych od wiatru, w glebie żyznej, przepuszczalnej i niezbyt mokrej, a w chłodniejszych rejonach kraju wymaga zimowego okrycia, co pozwala utrzymać ładne ulistnienie przez wiele sezonów.
42. Azalia japońska
Azalia japońska to niski, wolno rosnący krzew zimozielony, który w zależności od odmiany osiąga od kilkudziesięciu centymetrów do około 1,5 m wysokości. W maju i czerwcu obficie pokrywa się lejkowatymi kwiatami w odcieniach bieli, różu, czerwieni czy fioletu, tworząc zwarte kolorowe poduchy, szczególnie efektowne na tle innych roślin wrzosowatych. Roślina wymaga kwaśnej, próchnicznej i stale lekko wilgotnej gleby oraz stanowiska lekko zacienionego lub rozproszonego, a na miejscach bardziej słonecznych potrzebuje wyższej wilgotności podłoża i osłony przed zimowymi mrozami, zwłaszcza w bardziej wietrznych ogrodach.
43. Barwinek pospolity
Barwinek pospolity to nisko rosnąca, zimozielona roślina okrywowa, dorastająca zwykle do 10–15 cm wysokości, która szybko rozrasta się dzięki płożącym pędom łatwo zakorzeniającym się w podłożu. Wiosną, najczęściej od kwietnia do maja, pojawiają się na nim pojedyncze, gwiazdkowate kwiaty barwy niebieskiej, fioletowej lub białej, dobrze widoczne na tle skórzastych liści. Najlepiej czuje się w półcieniu i cieniu, w glebie żyznej, próchnicznej i umiarkowanie wilgotnej, ale jest bardzo tolerancyjny co do warunków uprawy, dobrze znosi suszę i mróz, dzięki czemu świetnie sprawdza się jako trwała roślina zadarniająca pod drzewami i krzewami.
44. Bukszpan wieczniezielony
Bukszpan wieczniezielony to klasyczny krzew zimozielony o powolnym wzroście, który nieformowany może osiągać ponad 2 m wysokości, ale dzięki doskonałej zdolności do znoszenia cięcia jest jednym z podstawowych gatunków do niskich żywopłotów i formowanych figur. Ma drobne, ciemnozielone liście, które pozostają na roślinie przez cały rok, dzięki czemu dobrze podkreśla linię ścieżek, rabat i geometrycznych kompozycji. Najlepiej rośnie w miejscach półcienistych, na glebach żyznych, umiarkowanie wilgotnych i raczej zasadowych, źle znosi natomiast podłoże ciężkie i stale mokre, ale jest wystarczająco mrozoodporny oraz odporny na zanieczyszczenia powietrza, co pozwala stosować go także w zieleni miejskiej.
45. Dabecja kantabryjska
Dabecja kantabryjska to niewysoka krzewinka wrzosowata dorastająca zwykle do około 20–40 cm wysokości, o gęstym pokroju i drobnych, zimozielonych liściach. Od lata do jesieni tworzy liczne, dzbanuszkowate kwiaty w odcieniach różu, purpury lub bieli, które długo utrzymują się na pędach i nadają się do nasadzeń na wrzosowiskach oraz skalniakach. Wymaga stanowiska słonecznego, ciepłego i osłoniętego od wiatru, a także kwaśnej, przepuszczalnej, piaszczystej lub próchnicznej gleby, którą warto ściółkować korą, aby utrzymać odpowiednią wilgotność i odczyn, co pozwala jej bezproblemowo zimować i tworzyć zwarte, efektowne kępy.
46. Golteria rozesłana
Golteria rozesłana to niska, zimozielona krzewinka dorastająca zazwyczaj do 10–20 cm wysokości, tworząca zwarte poduchy błyszczących liści, które jesienią przebarwiają się na czerwono. Latem pojawiają się drobne, białe lub różowawe kwiaty, a jesienią czerwone, kuliste owoce, które utrzymują się na roślinie aż do wiosny i stanowią ważny element zimowej dekoracji. Najlepiej rośnie w półcieniu lub lekkim cieniu, w podłożu lekkim, przepuszczalnym, bogatym w próchnicę i wyraźnie kwaśnym, stale lekko wilgotnym, co sprawia, że idealnie sprawdza się na wrzosowiskach i w ogrodach leśnych.
47. Hebe imbricata
Hebe imbricata to delikatna, zimozielona krzewinka o drobnych, dachówkowato ułożonych liściach, która zwykle osiąga 20–40 cm wysokości i tworzy gęste, miniaturowe kępki. Latem rozwija drobne, najczęściej fioletowe lub liliowe kwiaty zebrane w krótkie kłosy, dzięki czemu dobrze prezentuje się na obrzeżach rabat i w pojemnikach. Wymaga stanowiska słonecznego, ciepłego i osłoniętego od wiatru oraz gleby żyznej, przepuszczalnej i stale lekko wilgotnej, a ze względu na dużą wrażliwość na mróz często potrzebuje solidnego okrycia lub uprawy w miejscach o łagodniejszym klimacie.
48. Mahonia pospolita
Mahonia pospolita tworzy zimozielony krzew zazwyczaj do około 1 m wysokości, o rozłożystym pokroju i sztywnych liściach przypominających ostrokrzew, które zimą przybierają brunatnoczerwone odcienie. Wiosną, najczęściej od kwietnia do maja, na szczytach pędów rozwijają się gęste grona żółtych kwiatów, a późnym latem dojrzewają granatowoniebieskie owoce chętnie zjadane przez ptaki. Najlepiej rośnie w półcieniu lub cieniu, w glebie żyznej, próchnicznej, lekko wilgotnej i przepuszczalnej, dobrze znosi przy tym niskie temperatury, choć w ostrzejsze zimy wierzchołki pędów mogą częściowo przemarzać.
49. Ostrokrzew kolczasty
Ostrokrzew kolczasty to klasyczny zimozielony krzew o gęstym, wzniesionym pokroju, który w sprzyjających warunkach może osiągać kilka metrów wysokości. Ma skórzaste, ciemnozielone liście z kolczastymi brzegami, a na żeńskich egzemplarzach po kwitnieniu pojawiają się błyszczące, czerwone owoce utrzymujące się przez całą zimę. Najlepiej czuje się w półcieniu lub cieniu, w glebie żyznej, próchnicznej, przepuszczalnej, lekko kwaśnej i umiarkowanie wilgotnej, a dzięki dobrej odporności na niskie temperatury i możliwość cięcia sprawdza się zarówno jako soliter, jak i w żywopłotach formowanych.
50. Ostrokrzew karbowanolistny (bukszpanowy)
Ostrokrzew karbowanolistny, znany jako ostrokrzew bukszpanowy (Ilex crenata), tworzy gęsty, drobnolistny krzew zwykle do około 1–2 m wysokości, którego liczne, cienkie pędy pokryte są małymi, błyszczącymi liśćmi przypominającymi bukszpan. Dzięki zwartej budowie i dobrej regeneracji po cięciu nadaje się do niskich żywopłotów, obwódek oraz prostych form geometrycznych, szczególnie tam, gdzie bukszpan sprawia problemy. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub półcienistym, w podłożu żyznym, świeżym, lekko wilgotnym i o lekko kwaśnym odczynie, które pozwala utrzymać zdrowe, intensywnie zielone ulistnienie.
51. Rododendron wielkokwiatowy
Rododendron wielkokwiatowy to okazały, zwykle zimozielony krzew osiągający w zależności od odmiany od 1,5 do około 3 m wysokości, o szerokim, zaokrąglonym pokroju i dużych, skórzastych liściach. W maju i czerwcu tworzy duże, kuliste kwiatostany złożone z licznych kwiatów w różnych odcieniach różu, fioletu, czerwieni, bieli czy żółci, które potrafią całkowicie zakryć liście. Wymaga gleby kwaśnej, przepuszczalnej, bardzo próchnicznej i stale lekko wilgotnej oraz stanowiska półcienistego, osłoniętego od wiatru, a przy odpowiednim doborze odmian pod względem mrozoodporności może przez wiele lat być najważniejszym akcentem w ogrodzie z roślinami kwasolubnymi.
Krzewy o dekoracyjnych lub użytkowych owocach
Krzewy o dekoracyjnych owocach wprowadzają do ogrodu drugi, późniejszy sezon atrakcyjności, rozpoczynający się często dopiero po zakończeniu kwitnienia. Kaliny, berberysy, ogniki, irgi, rokitniki, dzikie róże, śnieguliczki czy trzmieliny potrafią od późnego lata do zimy utrzymywać na gałązkach korale w odcieniach czerwieni, pomarańczu, żółci, czerni czy fioletu, co zdecydowanie ułatwia budowanie jesienno-zimowych kompozycji. Dodatkową zaletą jest fakt, że wiele z tych owoców stanowi ważne źródło pokarmu dla ptaków, a w przypadku aronii, rokitnika czy róży dzikiej także cenny surowiec na przetwory.
Część gatunków ma umiarkowane wymagania i dobrze radzi sobie na przeciętnych glebach oraz w pełnym słońcu, inne wolą podłoże żyźniejsze i lekko wilgotne, dlatego łatwo dopasować je do różnych miejsc w ogrodzie. Niektóre owoce są jadalne, inne tylko ozdobne, a część wręcz trująca, dlatego przy wyborze roślin do ogrodów, w których przebywają małe dzieci, trzeba zwrócić uwagę na ich właściwości. Odpowiednio dobrana kolekcja krzewów owocujących pozwala połączyć walory estetyczne z funkcją użytkową i przyrodniczą, tworząc ogród atrakcyjny nie tylko dla domowników, lecz także dla ptaków i innych zwierząt.
52. Aronia czarna
Aronia czarna tworzy silny, rozgałęziony krzew dorastający zazwyczaj do 2–3 m wysokości, o gęstej koronie i liściach pięknie przebarwiających się jesienią na czerwono. W maju i czerwcu obsypuje się białymi kwiatami zebranymi w baldachogrona, a późnym latem i jesienią dojrzewają granatowoczarne owoce o wysokiej wartości przetwórczej. Roślina jest bardzo wytrzymała i mało wymagająca, najlepiej plonuje na stanowisku słonecznym, w glebie żyznej, lekko wilgotnej i lekko kwaśnej, ale poradzi sobie też na glebach słabszych, zachowując przy tym pełną mrozoodporność i dobrą zdrowotność.
53. Berberys Thunberga
Berberys Thunberga to gęsty, zwykle 1–2 metrowy krzew o ciernistych pędach i drobnych liściach dostępnych w wielu odmianach barwnych, od zielonych po purpurowe. Kwitnie w maju lub czerwcu, tworząc niewielkie żółte kwiaty, po których jesienią pojawiają się czerwone jagody długo utrzymujące się na roślinie i chętnie zjadane przez ptaki. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym, w glebie przeciętnej, gliniasto-piaszczystej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, dobrze znosi suszę, zanieczyszczenia oraz cięcie, dlatego świetnie nadaje się na żywopłoty obronne i barwne grupy.
54. Berberys pospolity
Berberys pospolity dorasta zwykle do 2–3 m wysokości i tworzy mocno cierniste, rozgałęzione krzewy o liściach sezonowych, które jesienią przebarwiają się na żółto i czerwono. Wiosną rozwija żółte kwiaty zebrane w niewielkie grona, a jesienią pojawiają się jadalne, czerwone, wydłużone owoce wykorzystywane w kuchni i bardzo lubiane przez ptaki. Krzew ma niewielkie wymagania glebowe, dobrze radzi sobie na przeciętnych, a nawet dość suchych glebach, pod warunkiem że są one przepuszczalne, i znosi zarówno pełne słońce, jak i półcień, choć poza owocami większość części rośliny jest trująca.
55. Bez czarny
Bez czarny to okazały krzew, a czasem niewielkie drzewko, osiągające 3–6 m wysokości, o pierzastych liściach i szybkim wzroście. W maju i czerwcu pojawiają się duże, płaskie baldachy kremowobiałych, intensywnie pachnących kwiatów, a od sierpnia do października dojrzewają kuliste, niemal czarne owoce, które pozostają na roślinie jeszcze w październiku i stanowią cenny surowiec przetwórczy. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym, w glebach żyznych, próchnicznych, bogatych w składniki pokarmowe i umiarkowanie wilgotnych, jest całkowicie mrozoodporny i wymaga jedynie regularnego cięcia odmładzającego, aby utrzymać obfite kwitnienie i owocowanie.
56. Bez koralowy
Bez koralowy zwykle przyjmuje formę wysokiego krzewu o wysokości 2–5 m, z ażurową koroną i dekoracyjnymi, głęboko powcinanymi liśćmi, które u odmian złocistych rozjaśniają kompozycje ogrodowe. Wiosną rozwija wiechy kremowych kwiatów, a latem i jesienią pojawiają się liczne, czerwone owoce, które nadają roślinie silny akcent kolorystyczny. Jest gatunkiem mało wymagającym, dobrze rosnącym na przeciętnych, umiarkowanie wilgotnych glebach, od lekko kwaśnych do zasadowych, i toleruje zarówno stanowiska słoneczne, jak i częściowo ocienione oraz okresową suszę.
57. Dereń biały
Dereń biały to rozłożysty krzew liściasty dorastający zwykle do około 3 m wysokości, znany z intensywnie czerwonych pędów dobrze widocznych zimą oraz liści przebarwiających się jesienią na odcienie czerwieni. Późną wiosną pokrywa się licznymi, choć drobnymi, kremowobiałymi kwiatami zebranymi w baldachogrona, a późnym latem i jesienią tworzy białe, kuliste owoce zebrane w grona. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych lub półcienistych, w glebach wilgotnych, nawet cięższych i torfiastych, o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym, a dzięki dużej tolerancji na warunki siedliskowe i mrozoodporności często sadzony jest w zieleni osiedlowej i parkowej.
58. Dereń jadalny
Dereń jadalny to długowieczny, silnie rosnący krzew lub małe drzewo, które stopniowo osiąga około 3–5 m wysokości i podobną szerokość korony. Na przełomie marca i kwietnia, jeszcze przed rozwojem liści, obsypuje się drobnymi, żółtymi kwiatami, a od późnego lata do jesieni dojrzewają czerwone, owalne owoce o kwaśnym smaku, cenione w przetwórstwie. Roślina najlepiej czuje się na stanowiskach słonecznych lub lekko półcienistych, w glebach średnio żyznych, piaszczysto-gliniastych, zasobnych w wapń, stale umiarkowanie wilgotnych i o odczynie obojętnym lub zasadowym, a przy niewielkich wymaganiach uprawowych odwdzięcza się zarówno walorami ozdobnymi, jak i użytkowymi.
59. Głóg jednoszyjkowy
Głóg jednoszyjkowy tworzy gęsty, ciernisty krzew lub niewielkie drzewko dorastające zwykle do 3–6 m wysokości, z kulistą koroną i drobnymi, wcinanymi liśćmi. W maju i czerwcu pojawiają się liczne białe kwiaty zebrane w baldachogrona, a jesienią roślina obficie zawiązuje czerwone owoce, które długo utrzymują się na gałązkach i są chętnie zjadane przez ptaki. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, na glebach przeciętnych, często z domieszką wapnia, jest bardzo odporny na mróz oraz zanieczyszczenia powietrza, dlatego dobrze sprawdza się w nasadzeniach naturalistycznych i żywopłotach.
60. Głóg dwuszyjkowy
Głóg dwuszyjkowy to ciernisty krzew liściasty osiągający około 4 m wysokości, o silnie rozgałęzionych pędach tworzących gęstą, nieco splątaną koronę. W drugiej połowie maja i w czerwcu rozwija białe lub jasnoróżowe kwiaty zebrane w baldachogrona, a jesienią dojrzewają kuliste, ciemnoczerwone owoce, które podkreślają jesienny charakter ogrodu. Roślina dobrze czuje się na stanowisku słonecznym, w przeciętnej, przepuszczalnej glebie, jest długowieczna, w pełni mrozoodporna i nadaje się zarówno do nasadzeń pojedynczych, jak i na obronne, gęste żywopłoty.
61. Irga błyszcząca
Irga błyszcząca tworzy wysoki, gęsty krzew dorastający zwykle do 2–3 m wysokości i podobnej szerokości, o mocno rozgałęzionych, wzniesionych pędach. W końcu wiosny rozwija drobne, różowawe kwiaty, które późnym latem ustępują miejsca jaskrawoczerwonym owocom długo utrzymującym się na roślinie, a jesienią liście przebarwiają się na czerwono, pomarańczowo lub purpurowo. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, w glebie żyznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, ale dobrze znosi także suszę, mróz oraz zanieczyszczenia powietrza, dlatego często wybierana jest na żywopłoty formowane i nasadzenia miejskie.
62. Irga Dammera
Irga Dammera to niski, zimozielony krzew okrywowy, który dorasta do około 15–30 cm wysokości, za to może silnie rozrastać się na boki, tworząc gęste dywany. Pędy płożą się po ziemi i łatwo się ukorzeniają, a wiosną roślina pokrywa się licznymi białymi kwiatami, które latem i jesienią zastępowane są przez czerwone, błyszczące owoce. Lubi stanowiska słoneczne lub półcieniste oraz umiarkowanie wilgotną, przepuszczalną glebę, dobrze znosi mróz i suszę, dzięki czemu świetnie sprawdza się na skarpach, murkach i w roli niskiej rośliny okrywowej.
63. Irga pozioma
Irga pozioma wyróżnia się charakterystycznym, płożącym pokrojem, osiągając zwykle 50–100 cm wysokości przy nawet 1,5 m szerokości, a jej sztywne pędy układają się niemal poziomo, tworząc wzór przypominający ości ryby. Późną wiosną obsypuje się drobnymi, białymi kwiatami, które później przekształcają się w liczne, czerwone owoce utrzymujące się na pędach aż do mrozów, a drobne, błyszczące liście jesienią przebarwiają się na czerwono i pomarańczowo. Krzew jest łatwy w uprawie, preferuje słońce lub półcień, glebę przeciętną, przepuszczalną i umiarkowanie wilgotną, a pełna mrozoodporność i tolerancja na słabsze podłoża sprawiają, że chętnie stosuje się go do zadarniania skarp.
64. Jarząb pospolity – formy krzewiaste
Jarząb pospolity kojarzy się głównie z drzewem, jednak na uboższych glebach i w trudnych warunkach często przyjmuje postać wielopędowego krzewu dorastającego do około 3–5 m wysokości. W maju rozwija białe, miododajne kwiatostany, a pod koniec lata i jesienią pojawiają się liczne baldachogrona pomarańczowoczerwonych owoców, które długo utrzymują się na pędach i stanowią ważne źródło pokarmu dla ptaków. Formy krzewiaste dobrze czują się na stanowiskach słonecznych, są bardzo odporne na mróz, wiatr i zanieczyszczenia powietrza, a dzięki niewielkim wymaganiom glebowym dobrze sprawdzają się w naturalistycznych nasadzeniach i na obrzeżach działek.
65. Kalina koralowa
Kalina koralowa tworzy okazały krzew o luźnym pokroju, dorastający zazwyczaj do około 3–4 m wysokości, z dużymi, klapowanymi liśćmi pięknie przebarwiającymi się jesienią. W maju i czerwcu na szczytach pędów pojawiają się płaskie baldachogrona białych kwiatów, które po przekwitnieniu ustępują miejsca czerwonym, błyszczącym owocom długo pozostającym na gałązkach. Najlepiej rośnie w słońcu lub lekkim półcieniu, w glebie żyznej, próchnicznej i umiarkowanie wilgotnej, a jej walory dekoracyjne wynikające z kwitnienia i owocowania sprawiają, że często sadzona jest w ogrodach przydomowych i parkach.
66. Ognik szkarłatny
Ognik szkarłatny to ciernisty, częściowo zimozielony krzew dorastający zwykle do 2–3, a czasem 3–4 m wysokości, o gęstym pokroju i błyszczących, ciemnozielonych liściach. Na przełomie maja i czerwca rozwija białe, miododajne kwiaty, a od września krzew dosłownie oblepiają żółte, pomarańczowe lub czerwone owoce przypominające drobne jarzębiny, które utrzymują się na pędach aż do zimy. Najlepiej czuje się w pełnym słońcu na glebach żyznych, przepuszczalnych i raczej suchych, nie toleruje natomiast zastoju wody, jest przy tym dość odporny na mróz, zwłaszcza w cieplejszych rejonach, dlatego dobrze sprawdza się jako żywopłot obronny i efektowny akcent przy murach czy ogrodzeniach.
67. Pięknotka Bodiniera
Pięknotka Bodiniera jest średniej wielkości krzewem liściastym o wyprostowanym pokroju, który dorasta zwykle do około 2–3 m wysokości i szeroko rozgałęzionych pędach. Latem pojawiają się drobne, różowe kwiaty, jednak największą ozdobą rośliny są kuliste, intensywnie fioletowe owoce zebrane w gęste grona, pojawiające się jesienią i często utrzymujące się na nagich już gałązkach. Najlepsze efekty daje uprawa w słonecznym, ciepłym i osłoniętym miejscu, w glebie żyznej, próchnicznej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, przy czym w chłodniejszych rejonach kraju młode egzemplarze wymagają zabezpieczenia na zimę.
68. Porzeczka alpejska
Porzeczka alpejska to nieduży krzew o sztywnych, wyprostowanych pędach, osiągający z reguły 1–1,5 m wysokości, który dobrze znosi formowanie i dlatego często wykorzystywany jest na żywopłoty. Bardzo wczesną wiosną rozwija jasnozielone liście oraz drobne, zielonożółte kwiaty zebrane w grona, a latem na pędach dojrzewają czerwone, kuliste owoce chętnie wykorzystywane przez ptaki. Roślina jest odporna i mało wymagająca, toleruje półcień i słońce, glebę od żyznej po kamienistą, o lekko kwaśnym do zasadowego odczynie, dobrze znosi suszę i warunki miejskie, dzięki czemu nadaje się zarówno do ogrodów, jak i zieleni osiedlowej.
69. Rokitnik zwyczajny
Rokitnik zwyczajny to silnie rosnący krzew liściasty dorastający nawet do 4–6 m, o sztywnych, często ciernistych pędach i wąskich, srebrzystozielonych liściach, które nadają mu nieco śródziemnomorski wygląd. Jest rośliną dwupienną, dlatego kwiaty pojawiające się wczesną wiosną są dość niepozorne, za to późnym latem i jesienią krzew obsypuje się pomarańczowymi owocami, które pozostają na gałęziach także zimą i stanowią ozdobę oraz cenny surowiec przetwórczy. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, w glebach lekkich, piaszczystych lub żwirowych, dobrze znosi suszę, wiatr i zasolenie, dlatego stosowany jest także na słabszych stanowiskach oraz w nasadzeniach umacniających skarpy.
70. Róża dzika
Róża dzika to silnie rosnący, kolczasty krzew dorastający zwykle do 1–3 m wysokości, często tworzący gęste zarośla stanowiące dobre schronienie dla ptaków. Od maja do lipca na pędach pojawiają się pojedyncze, jasnoróżowe lub białoróżowe kwiaty o średnicy około 4–5 cm, a późnym latem i jesienią rozwijają się podłużne, czerwone owoce bogate w witaminę C. Roślina jest bardzo odporna i niewybredna, najlepiej czuje się w pełnym słońcu lub lekkim półcieniu, na glebach przeciętnych, nawet dość suchych, co sprawia, że od dawna wykorzystywana jest w nasadzeniach żywopłotowych i naturalistycznych.
71. Śnieguliczka biała
Śnieguliczka biała to gęsty, rozłożysty krzew osiągający w zależności od warunków od około 1,2 do 2,5 m wysokości, z cienkimi, lekko przewieszającymi się pędami. Od czerwca do września obsypuje się drobnymi, różowawymi kwiatami, a pod koniec lata pojawiają się kuliste, białe jagody, które pozostają na gałązkach przez znaczną część zimy i są jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tej rośliny. Krzew jest bardzo odporny i mało wymagający, dobrze rośnie zarówno w słońcu, jak i w półcieniu, na prawie każdej glebie, znosi suszę, mróz oraz zanieczyszczenia powietrza, dlatego często spotykany jest w zieleni osiedlowej i żywopłotach.
72. Śnieguliczka Chenaulta
Śnieguliczka Chenaulta to niski, szeroko rozrastający się krzew liściasty, który zwykle dorasta do około 0,5–1 m wysokości i około 1,5 m szerokości, tworząc zwarte, liściaste poduchy. Ma cienkie, częściowo płożące się pędy gęsto pokryte drobnymi liśćmi, które jesienią mogą przebarwiać się na ciepłe odcienie, a od końca maja lub czerwca krzew zakwita drobnymi, jasnoróżowymi kwiatami przekształcającymi się później w kuliste, różowawe owoce. Najlepiej rośnie na stanowisku słonecznym lub półcienistym, w glebie przeciętnej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, dobrze znosi cięcie i jest w pełni mrozoodporny, dlatego bywa wykorzystywany jako roślina okrywowa na skarpach i większych rabatach.
73. Trzmielina europejska
Trzmielina europejska tworzy rodzimy krzew lub małe drzewko dorastające zwykle do 2–4 m wysokości, o dość luźnym pokroju i zielonych, kanciastych pędach. W maju i czerwcu pojawiają się drobne, zielonkawe kwiaty, które jesienią ustępują miejsca licznym, różowym owocom przypominającym małe torebki, po pęknięciu ukazującym pomarańczowe nasiona, a liście przebarwiają się wtedy na żółto i czerwono. Roślina ma niewielkie wymagania glebowe, dobrze znosi stanowiska słoneczne, półcieniste, a nawet cieniste, jest w pełni mrozoodporna i odporna na warunki miejskie, jednak jej owoce są trujące dla ludzi, choć stanowią cenny pokarm dla ptaków.
74. Trzmielina oskrzydlona
Trzmielina oskrzydlona znana jest jako płonący krzew, ponieważ jesienią jej liście przebarwiają się na intensywne odcienie czerwieni, tworząc bardzo wyrazisty akcent w ogrodzie. To niewysoki, zwarty krzew dorastający zwykle do 2–3 m wysokości, którego pędy posiadają charakterystyczne, korkowe listewki widoczne także zimą, a latem roślina ma gęste, zielone ulistnienie uzupełnione drobnymi, niepozornymi kwiatami i czerwonymi owocami z pomarańczową osnówką. Najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych lub lekko półcienistych, w glebie przeciętnej, przepuszczalnej i umiarkowanie wilgotnej, jest mrozoodporna i mało kłopotliwa, dlatego chętnie sadzi się ją jako soliter, w szpalerach lub w kompozycjach z innymi krzewami o jesiennym ubarwieniu.