Maj bez zapachu tych kwiatów po prostu nie istnieje. Choć potocznie nazywamy go bzem, to tak naprawdę lilak pospolity jest prawdziwym królem naszych ogrodów. Ten długowieczny krzew potrzebuje tylko słońca, wapiennej gleby i odrobiny uwagi, aby odwdzięczyć się morzem kwiatów. Dowiedz się, wszystko o najpiękniejszych odmianach oraz dlaczego kluczem do sukcesu jest cięcie tuż po przekwitnięciu i jak radzić sobie z odrostami korzeniowymi, które potrafią uprzykrzyć życie każdemu ogrodnikowi.
Lilak pospolity a bez
Choć w potocznym języku polskim powszechnie używamy słowa „bez” na określenie pachnących, majowych krzewów, z botanicznego punktu widzenia jest to błąd. Prawdziwy bez (Sambucus) to zupełnie inna roślina, np. bez czarny, który ma jadalne owoce i baldachowate kwiatostany. Roślina, którą kochamy za fioletowe lub białe kiście kwiatów, to lilak pospolity (Syringa vulgaris).
Warto znać tę różnicę nie tylko dla poprawności językowej, ale przede wszystkim dla bezpieczeństwa i właściwej pielęgnacji. Bez czarny i lilak mają zupełnie inne wymagania uprawowe oraz zastosowania (np. w kuchni i ziołolecznictwie). W tym poradniku skupiamy się wyłącznie na lilaku (Syringa), czyli „królu majowych ogrodów”.
Najpiękniejsze odmiany lilaka pospolitego do polskiego ogrodu
Lilak pospolity występuje w setkach odmian, które różnią się nie tylko kolorem, ale także kształtem kwiatów (pojedyncze lub pełne), intensywnością zapachu oraz terminem kwitnienia. Dobierając różne odmiany, możesz przedłużyć festiwal zapachów w swoim ogrodzie nawet do kilku tygodni.
Odmiany o kwiatach białych i kremowych
Białe lilaki to symbol elegancji i czystości. Są niezastąpione w ogrodach w stylu „white garden” oraz jako tło dla ciemniejszych roślin. Często charakteryzują się bardzo silnym zapachem.
- ’Madame Lemoine’ – absolutna klasyka, odmiana o pełnych, czysto białych kwiatach, które wyglądają jak miniaturowe różyczki. Kwitnie obficie i długo.
- ’Mme Florent Stepman’ – odmiana o kwiatach pojedynczych, ale bardzo dużych wiechach. Jest ceniona za wysoką trwałość kwiatów po ścięciu do wazonu.
- ’Krasavitsa Moskvy’ (Piękna z Moskwy) – uznawana za jedną z najpiękniejszych odmian na świecie. Pąki są różowe, a po otwarciu kwiaty stają się perłowobiałe, co daje niesamowity efekt dwubarwności.
Klasyczne odmiany fioletowe i purpurowe
To właśnie te kolory najbardziej kojarzą się z tradycyjnym „bzem”. Odcienie wahają się od delikatnego lila po głęboką, niemal czarną purpurę.
- ’Charles Joly’ – stara, sprawdzona odmiana o pełnych kwiatach w kolorze ciemnej purpury. Ma zwarty pokrój i bardzo intensywny zapach.
- ’Andenken an Ludwig Späth’ – odmiana o pojedynczych, ale wyjątkowo ciemnych, fioletowo-purpurowych kwiatach. Kwitnie nieco później niż inne odmiany, co pozwala przedłużyć sezon.
- ’Katherine Havemeyer’ – zachwyca dużymi, pełnymi kwiatami w kolorze lawendowo-różowym. Jest bardzo odporna na zanieczyszczenia powietrza.
Odmiany dwubarwne i unikatowe
Dla kolekcjonerów i osób szukających nietypowych akcentów w ogrodzie, hodowcy przygotowali odmiany o zaskakującej kolorystyce, która z bliska robi ogromne wrażenie.
Najsłynniejszą odmianą w tej grupie jest ’Sensation’. Jej pojedyncze kwiaty są purpurowe, ale każdy płatek posiada wyraźną, białą obwódkę. Wygląda to bardzo egzotycznie. Inną ciekawostką jest odmiana ’Primrose’, która jako jedyna posiada kwiaty w odcieniu kremowo-żółtym. Choć nie jest to jaskrawa żółć, na tle ciemnej zieleni liści prezentuje się wyjątkowo oryginalnie.
Wymagania i stanowisko
Lilaki uchodzą za rośliny łatwe w uprawie, ale aby co roku tonęły w kwiatach, muszą mieć spełnione konkretne warunki. Kluczem do sukcesu jest słońce – w cieniu roślina będzie wyciągnięta i słabo zakwitnie.
- Stanowisko: Bezwzględnie słoneczne (minimum 6 godzin bezpośredniego słońca).
- Gleba: Żyzna, próchnicza, głęboko uprawiona i przepuszczalna.
- Odczyn pH: Lilaki kochają wapń. Gleba powinna być obojętna lub lekko zasadowa (pH 6,5–7,5). Na kwaśnych glebach rosną słabo i chorują.
- Wilgotność: Podłoże powinno być umiarkowanie wilgotne. Lilaki nie znoszą terenów podmokłych i „stojącej wody”, która prowadzi do gnicia korzeni.
Sadzenie lilaka krok po kroku
Prawidłowe posadzenie krzewu to inwestycja na lata. Lilaki są długowieczne, więc warto starannie przygotować im miejsce startowe. Najlepszym terminem jest wiosna lub wczesna jesień, kiedy roślina jest w stanie spoczynku.
- Wykop dół o szerokości i głębokości dwukrotnie większej niż bryła korzeniowa sadzonki.
- Na dno dołka wsyp warstwę drenażu (jeśli gleba jest ciężka) oraz wymieszaj ziemię z dojrzałym kompostem lub obornikiem. Jeśli masz kwaśną glebę, dodaj garść wapna lub kredy.
- Umieść roślinę w dołku na tej samej głębokości, na jakiej rosła w doniczce. Zbyt głębokie sadzenie może hamować wzrost, a zbyt płytkie grozi przesuszeniem korzeni.
- Zasyp dołek, lekko udepcz ziemię wokół pnia, aby usunąć kieszenie powietrzne.
- Obficie podlej nowo posadzoną roślinę (tzw. „zamulanie”), aby woda dokładnie oblepiła korzenie ziemią.
Jak wygląda pielęgnacja lilaka?
Młode lilaki wymagają regularnego podlewania, szczególnie w czasie letnich upałów. Starsze, dobrze ukorzenione krzewy są zadziwiająco odporne na suszę, choć brak wody w czasie zawiązywania pąków (lato) może skutkować słabszym kwitnieniem w kolejnym roku.
W kwestii nawożenia warto zachować umiar. Lilaki najlepiej reagują na nawozy organiczne, takie jak kompost czy obornik, stosowane raz w roku na wiosnę. Jeśli używasz nawozów mineralnych, wybieraj mieszanki dla roślin kwitnących (z potasem i fosforem). Unikaj nadmiaru azotu – sprawi on, że krzew będzie miał mnóstwo pięknych, ciemnozielonych liści, ale bardzo mało kwiatów.
Przycinanie lilaka, czyli najważniejszy zabieg pielęgnacyjny
To najważniejsza sekcja dla każdego posiadacza lilaka. Błąd w sztuce cięcia może kosztować Cię utratę kwiatów na cały sezon.
Podstawowa zasada brzmi: tniemy zaraz po przekwitnięciu. Należy usunąć przekwitłe kwiatostany, zanim roślina zdąży zawiązać nasiona. Dzięki temu lilak nie traci energii na produkcję nasion, lecz kieruje ją na zawiązywanie nowych pąków kwiatowych na przyszły rok.
Nigdy nie tnij lilaka wiosną przed kwitnieniem! Pąki kwiatowe tworzą się latem poprzedniego roku. Wiosenne cięcie (np. w marcu) oznacza usunięcie wszystkich gotowych do rozkwitu pąków. Wiosną usuwamy jedynie gałęzie chore, martwe lub krzyżujące się (cięcie sanitarne). Co kilka lat warto przeprowadzić cięcie odmładzające, wycinając najstarsze, grube pędy tuż przy ziemi, aby zrobić miejsce dla młodych przyrostów.
Problemy w uprawie? Odrosty korzeniowe i choroby
Lilaki są generalnie odporne, ale mają swoje słabe punkty. Największą zmorą ogrodników są tzw. „dziki” – odrosty korzeniowe.
- Odrosty korzeniowe: Wiele szlachetnych odmian jest szczepionych na podkładce z lilaka pospolitego. Podkładka ta ma tendencję do wypuszczania własnych pędów z korzeni. Należy je bezwzględnie i regularnie wycinać tuż przy ziemi (a najlepiej odgrzebać ziemię i wyciąć przy korzeniu), ponieważ osłabiają one szlachetną część krzewu i mogą ją całkowicie zagłuszyć.
- Mączniak prawdziwy: Objawia się białym, mączystym nalotem na liściach pod koniec lata. Wygląda nieestetycznie, ale rzadko zabija roślinę. Pomaga zapewnienie przewiewu i opryski fungicydami.
- Bakterioza lilaka: Groźniejsza choroba, objawiająca się czarnymi plamami na liściach i zamieraniem pędów. Porażone części trzeba wyciąć i spalić, a roślinę opryskać preparatem miedziowym.
Lilak w oryginalnej aranżacji ogrodu
Lilak to roślina niezwykle plastyczna, pasująca do wielu stylów ogrodowych. Nie musi być tylko samotnym krzewem na środku trawnika.
- Jako soliter: Duży, rozłożysty krzew lilaka (szczególnie odmiany pełnej) świetnie wygląda jako główny punkt na trawniku lub przed wejściem do domu.
- Nieformowany żywopłot: Szpaler z lilaków to doskonała osłona od drogi. Gęste liście dają prywatność, a w maju ściana kwiatów zapiera dech w piersiach. Pamiętaj jednak, że lilak zrzuca liście na zimę.
- Styl rustykalny i wiejski: Lilaki to obowiązkowy element ogrodów w stylu babcinym, w towarzystwie piwonii, jaśminowców i malw.
