Odmiany derenia białego wyglądają zupełnie inaczej zimą niż latem, choć rosną w tych samych warunkach. Jedna różni się barwą kory, inna obrzeżeniem liści, jeszcze inna docelową wysokością krzewu. Różnice sięgają nawet 1,8 metra między najniższą a najwyższą formą. Dlatego wybór odmiany zaczyna się od pytania o miejsce, nie o kolor.
Czym różnią się między sobą odmiany derenia białego?
Odmiany derenia białego rozchodzą się w trzech kierunkach: barwa kory młodych pędów zimą, ubarwienie liści w sezonie i docelowa wysokość krzewu. Rozpiętość wymiarów jest spora – od 1,2 m u karłowej Ivory Halo do 3 m u Sibiriki, Elegantissimy i Baton Rouge. Reszta cech pozostaje wspólna dla całego gatunku.
Różnice dotyczą wyglądu, nie wymagań. Dereń biały kwitnie od maja do czerwca drobnymi, kremowobiałymi kwiatami zebranymi w płaskie baldachogrona, a od sierpnia do października zawiązuje kuliste owoce o średnicy 6-8 mm. Liście mają 4-8 cm długości, kształt jajowaty do jajowatoeliptycznego. Każda odmiana rośnie na glebie próchnicznej, umiarkowanie wilgotnej, o odczynie lekko kwaśnym do neutralnego.
Przy wyborze odmiany porównuje się sześć parametrów, które szkółki podają na etykiecie:
- Kolor kory młodych pędów – u większości odmian czerwony, od różowawego po krwistą czerwień, a u Kesselringii purpurowo-czarny.
- Ubarwienie liści – jednolicie zielone u Sibiriki, z białym lub kremowym obrzeżeniem u Elegantissimy, Ivory Halo i Miracle, z żółtym u Gouchaultii.
- Wysokość docelowa – od 1,2 m u form karłowych do 3 m u odmian rosłych.
- Szerokość korony – od około 1,5 m do 4 m, a u Elegantissimy szerokość przewyższa wysokość.
- Tempo przyrostu – od 20 cm rocznie u Gouchaultii do 30 cm u Elegantissimy prowadzonej na żyznym podłożu.
- Strefa mrozoodporności – 3 albo 4, zależnie od klasyfikacji dostawcy, czyli odporność na mróz poniżej -27°C do około -30°C.
Rozbieżność w strefach nie oznacza różnicy w wytrzymałości krzewów, tylko różną metodykę sprzedawców: ta sama Elegantissima występuje w ofertach raz jako strefa 3, raz jako 4. W praktyce wszystkie opisane kultywary zimują w polskich ogrodach bez osłony, a przemarzają najwyżej końce jednorocznych pędów, które i tak usuwa wiosenne cięcie.
Które odmiany derenia białego warto poznać?
Siedem poniższych odmian różni się kolorem pędów albo liści na tyle wyraźnie, że rozpoznasz je z drugiego końca ogrodu. Trzy z nich przekraczają 2,5 m wysokości, dwie zatrzymują się w okolicach 1,5-2 m. Kolejność opisu idzie od najpopularniejszych w sprzedaży do rzadszych.
1. Sibirica
Sibirica daje najgłębszą, najbardziej nasyconą czerwień pędów spośród powszechnie dostępnych kultywarów, przy jednolicie zielonych liściach bez obrzeżenia. Krzew dorasta do 2,5-3 m wysokości i podobnej szerokości, ale rośnie wolniej niż odmiany pstrolistne, co ułatwia utrzymanie go w wyznaczonym miejscu.
Kwitnie na przełomie maja i czerwca drobnymi, kremowo-żółtymi kwiatami w baldaszkowatych kwiatostanach, po których zawiązują się białe owoce o średnicy 7-8 mm. Odmiana klasyfikowana jest w strefie 3, więc znosi mróz poniżej -27°C. Najintensywniejszy kolor kory uzyskuje na stanowisku słonecznym – w półcieniu czerwień blednie o kilka odcieni.
Sibirica jest najczęstszym wyborem, gdy krzew ma pracować głównie w okresie bezlistnym. Dereń biały zimą tworzy jedyny wyraźny akcent barwny w ogrodzie pozbawionym liści, zwłaszcza na tle śniegu albo ciemnego żywopłotu z cisa.
2. Elegantissima
Elegantissima to jedyna z opisywanych odmian, która znosi okresowe zalewanie i gleby zasadowe – sadzi się ją także na podłożach torfowych i łąkowych. Pozostałe kultywary na stanowisku podtapianym gniją w szyjce korzeniowej.
Trzy cechy decydują o jej zastosowaniu:
- zielone liście z szerokim białym obrzeżeniem, z daleka dające efekt srebrzystej plamy
- wysokość do 3 m przy szerokości korony dochodzącej do 4 m
- tolerancja gleb zasadowych, wilgotnych i okresowo zalewanych
Płaskokulista, szeroko rozłożona korona wymaga zaplanowania miejsca z wyprzedzeniem. Krzew rozrasta się także przez pokładające się i zakorzeniające gałęzie, więc z wiekiem tworzy zwarte kępy szersze niż pierwotne nasadzenie. Tempo wzrostu Elegantissimy sięga 30 cm rocznie, co przy sadzeniu w jednym rzędzie oznacza domknięcie linii po dwóch, trzech sezonach.
Cena sadzonki tej odmiany mieści się zwykle w dolnej części widełek rynkowych, bo jest najpowszechniej produkowana. Za egzemplarz o wysokości 30-40 cm w pojemniku dwulitrowym w większości ofert płaci się od dwudziestu do trzydziestu kilku złotych.
3. Baton Rouge
Baton Rouge, sprzedawana też pod nazwą odmianową 'Minbat’, ma najintensywniej czerwone pędy z całej porównywanej siódemki. Młode przyrosty wychodzą różowe, a w ciągu roku ciemnieją do czerwonobordowego odcienia – na jednym krzewie widać wtedy dwa tony kory jednocześnie.
Pokrój jest zaokrąglony, kulisto-rozłożysty, o szerokości około 3 m. To odmiana na nieformowany żywopłot albo pojedynczą grupę w głębi ogrodu, nie na wąski pas przy ścieżce.
4. Gouchaultii
Gouchaultii przyrasta około 20 cm na rok i przybiera luźny, przewieszający się pokrój, więc nie tworzy zwartej bryły. Liście są zielone z żółtym obrzeżeniem, a u młodych okazów obrzeżenie bywa białokremowe lub różowawe, co przez pierwsze sezony zmienia wygląd krzewu z roku na rok.
Luźna budowa ma praktyczną konsekwencję: taki krzew przepuszcza światło i nadaje się na tło dla bylin, ale nie zasłoni widoku. Do osłony trzeba go sadzić gęściej albo łączyć z odmianą o zwartym pokroju.
5. Miracle
Największy atut Miracle pokazuje się dopiero jesienią, gdy liście przebarwiają się na różowo i purpurowo, zamiast żółknąć. W sezonie są zielonkawe, a na młodych pędach mają białe i różowe brzegi.
Pokrój jest kulisty i regularniejszy niż u Gouchaultii, dzięki czemu odmiana znosi sadzenie jako pojedynczy okaz na trawniku. Jesienne przebarwienie trzyma się przez kilka tygodni, aż do pierwszych silniejszych przymrozków.
6. Kesselringii
Kesselringii to jedyna odmiana bez czerwonego odcienia pędów – jej kora jest purpurowo-czarna, wyraźnie ciemniejsza od reszty gatunku. Ciemnozielone liście nabierają w sezonie purpurowofioletowego tonu, a jesienią przechodzą w fiolet i ciemną czerwień przed opadnięciem.
Krzew dorasta do około 2 m wysokości i podobnej szerokości, rośnie słabiej od typowego gatunku. Odmiany ciemnolistne gorzej znoszą pełne nasłonecznienie, dlatego to jedyna pozycja z tego zestawienia, którą sadzi się raczej w miejscu z dużą ilością światła rozproszonego niż w południowym słońcu. Szkółki podają dla niej rozstawę około 150 cm.
Ciemna kora ma jedno ograniczenie: na tle brązowej ściany albo kory drzew po prostu znika. Kesselringii pracuje w ogrodzie tylko wtedy, gdy stoi przed jasnym tłem – murem, ścianą domu, trawami o srebrnych liściach.
7. Ivory Halo Bailhalo
Ivory Halo, sprzedawana także jako 'Bailhalo’, dorasta zaledwie do 1,2 m – część szkółek podaje 1,5 m przy podobnej szerokości – i jest jedyną formą karłową w tym przeglądzie. To mutacja Elegantissimy, więc liście ma zielone z kremowobiałym, nieregularnym obrzeżeniem, tylko na krzewie o połowę niższym.
Pokrój jest zwarty, początkowo kulisty, z czasem płaskokulisty. Jesienią liście przebarwiają się na różowo, a po ich opadnięciu zostają czerwone pędy pokryte gładką korą z woskowym nalotem. Starsze pędy brązowieją, tak samo jak u odmian wysokich.
Niska wysokość otwiera zastosowania niedostępne dla pozostałych kultywarów: krzew mieści się w donicy o pojemności 40-50 litrów, w rabacie pod oknem i w niskim obramowaniu ścieżki.
Jak dobrać odmianę do wielkości i stylu ogrodu?
Wybór zaczyna się od zmierzenia dostępnej przestrzeni, nie od koloru pędów. Odmiana o docelowej szerokości 4 m posadzona w pasie o szerokości 1,5 m będzie wymagać cięcia dwa razy w sezonie przez cały czas swojego życia, a jej naturalny pokrój i tak zostanie zniekształcony.
Sześć typowych sytuacji rozstrzyga się tak:
- Jeśli między ogrodzeniem a ścieżką zostało mniej niż 1,5 m – sadź Ivory Halo, bo zatrzymuje się na 1,2-1,5 m wysokości i szerokości.
- Jeśli planujesz nieformowany żywopłot na granicy działki – wybierz Elegantissimę o szerokości do 4 m albo Baton Rouge o szerokości około 3 m.
- Jeśli linia ma się domknąć jak najszybciej – postaw na Elegantissimę z przyrostem do 30 cm rocznie, nie na Gouchaultii z przyrostem 20 cm.
- Jeśli podłoże jest zasadowe albo po ulewach stoi na nim woda – jedynym bezpiecznym wyborem pozostaje Elegantissima.
- Jeśli szukasz solitera do niedużego ogrodu z półcieniem – postaw Kesselringii o wysokości około 2 m i purpurowo-czarnych pędach.
- Jeśli chcesz efektu jesiennego, a nie tylko zimowego – sadź Miracle, której liście przebarwiają się na różowo i purpurowo.
Rozstawę wyznacza docelowa szerokość korony, w praktyce jej połowa. Przy sadzeniu żywopłotu z derenia białego w wariancie formowanym stosuje się 2-3 sztuki na metr bieżący, czyli odstępy co 40-60 cm, a w wariancie swobodnym jedną roślinę co 100-150 cm. Odmiana karłowa wymaga zagęszczenia do 60-80 cm, bo jej korona nie domknie luki o szerokości metra.
Dla dziesięciometrowego odcinka ogrodzenia daje to 20 sadzonek przy rozstawie 50 cm i 7-8 sadzonek przy rozstawie 150 cm. Różnica w liczbie roślin przekłada się na czas domknięcia linii: gęste nasadzenie zamyka widok po dwóch sezonach, rzadkie po trzech lub czterech. Dokładny odstęp dla konkretnej odmiany warto potwierdzić w karcie hodowlanej szkółki, bo ta sama nazwa handlowa bywa prowadzona w różnych formach.
Ile kosztuje sadzonka derenia białego i co wpływa na cenę?
Sadzonka w pojemniku o objętości 1-2 litrów, o wysokości 30-60 cm, kosztuje zwykle od kilkunastu do trzydziestu kilku złotych. W większości ofert punkt środkowy tego przedziału wypada w okolicach dwudziestu złotych, a rozstrzyga o nim wielkość bryły korzeniowej, nie nazwa odmiany.
Na cenę pojedynczej rośliny pracują cztery czynniki:
- Pojemność donicy – pojemnik C1 i C2 mieści się w podanym przedziale, a przy C5 i większych cena zwykle przekracza czterdzieści złotych.
- Wysokość sadzonki – egzemplarze 100-150 cm, gotowe do natychmiastowego efektu, kosztują w większości ofert dwa razy więcej niż materiał 30-60 cm.
- Rzadkość odmiany – Sibirica i Elegantissima są produkowane masowo i wypadają najtaniej, a Kesselringii oraz Ivory Halo, chronione prawem hodowcy, bywają wyraźnie droższe.
- Forma systemu korzeniowego – sadzonki gołokorzeniowe w kompletach po kilkadziesiąt sztuk wychodzą po kilka złotych za egzemplarz, ale sadzi się je tylko wiosną i jesienią.
Krótki rachunek na typowych wartościach pokazuje skalę różnicy. Dziesięciometrowy żywopłot przy rozstawie 50 cm to 20 sadzonek: w pojemnikach po 20 zł wychodzi około 400 zł, a w komplecie gołokorzeniowym wycenianym na około 3 zł za sztukę – około 60 zł. Taniej płaci się rok, czasem dwa lata dłuższym czekaniem na zwartą linię, bo materiał gołokorzeniowy startuje z mniejszą masą korzeni.
Jak przycinać dereń biały, żeby zachować intensywny kolor pędów?
Silne cięcie odmładzające wykonuje się co roku między końcem lutego a końcem marca, przed ruszeniem soków i pęknięciem pąków liściowych. Mechanizm jest prosty: najintensywniej wybarwione są pędy jedno- i dwuletnie, a starsze stopniowo brązowieją i tracą wyrazistość. Krzew nieprzycinany od kilku lat zimą wygląda szaro, niezależnie od odmiany.
Zasada obowiązuje wszystkie kultywary z barwną korą – zarówno czerwone Sibirikę, Elegantissimę i Baton Rouge, jak i purpurowo-czarną Kesselringii. Odmiany rosnące wolniej, w tym karłowa Ivory Halo, znoszą cięcie rzadsze, bo wypuszczają mniej pędów wymagających wymiany.
Przed cięciem i po nim warto sprawdzić kilka rzeczy:
- pędy starsze niż trzy lata usunięte przy samej ziemi, a nie tylko skrócone
- termin przed rozwojem pąków, między końcem lutego a końcem marca
- świeżo posadzony krzew skrócony do 15-20 cm nad ziemią, żeby wybił pędy od nasady
- środek krzewu prześwietlony na tyle, by powietrze przechodziło między pędami
- gałęzie odciążone ze świeżego, mokrego śniegu, który potrafi je rozłamać
- pędy przejrzane pod kątem białego nalotu mączniaka prawdziwego i skupisk mszyc
Cięcie działa też profilaktycznie. Zagęszczony krzew łatwiej łapie mączniaka prawdziwego i rdzę, a z owadów najczęściej żerują na dereniu mszyce oraz opuchlaki, których larwy uszkadzają korzenie. Prześwietlenie środka krzewu obniża wilgotność między pędami, co ogranicza rozwój chorób grzybowych. Termin ma znaczenie także dla siły odbicia, bo cięcie derenia białego wykonane latem osłabia odrost i daje krótsze, słabiej wybarwione przyrosty.