Wenecja od wieków zmaga się z podwyższającym się poziomem wody. W ostatnich latach problem ten znacznie się nasilił, budząc obawy o przyszłość tego unikatowego miasta. Czy legendarna Serenissima rzeczywiście może zniknąć pod falami? Przyjrzyjmy się przyczynom powodzi w Wenecji oraz prognozom na przyszłość.
Jakie są przyczyny zalewnia Wenecji?
Wenecja od zawsze była narażona na okresowe powodzie, zwane po włosku „acqua alta”. Jednak w ostatnich dekadach zjawisko to nasiliło się i stało się poważnym zagrożeniem dla miasta. Przyczyny tego stanu rzeczy są złożone i wynikają z połączenia czynników naturalnych oraz działalności człowieka.
Jednym z głównych powodów jest położenie geograficzne miasta. Wenecja została zbudowana na płytkiej lagunie, która jest podatna na wpływy pływów i wiatrów. Gdy silne wiatry sirocco wieją z południa w kierunku Wenecji, pchają wodę z Adriatyku do laguny, powodując jej spiętrzenie. Jeśli zbiegnie się to z wysokim przypływem, mamy gotowy przepis na powódź.
Kolejnym czynnikiem jest osiadanie gruntu, na którym stoi miasto. Wenecja została zbudowana na niestabilnym podłożu z mułu i iłu, które stopniowo się zagęszcza pod ciężarem budynków. W ciągu ostatniego stulecia miasto obniżyło się o około 23 cm w stosunku do poziomu morza. Do tego procesu przyczyniło się również pompowanie wód gruntowych w XX wieku, które zostało zakazane w latach 60., ale jego skutki nadal są odczuwalne.
Zmiany klimatyczne a powodzie w Wenecji
Globalne ocieplenie i związany z nim wzrost poziomu mórz to kolejne poważne zagrożenie dla Wenecji. W ciągu ostatnich 30 lat poziom wody w rejonie miasta podnosił się w tempie około 6 mm rocznie, co jest dwukrotnie szybsze niż średnia światowa.
Zmiany klimatyczne przyczyniają się również do zwiększenia częstotliwości i intensywności ekstremalnych zjawisk pogodowych. Oznacza to, że Wenecja może spodziewać się coraz częstszych i silniejszych sztormów, które będą powodować jeszcze wyższe fale powodziowe.
Warto zauważyć, że od 1923 roku, kiedy rozpoczęto oficjalne pomiary, poziom wody osiągnął lub przekroczył 150 cm tylko 10 razy. Jednak aż 5 z tych przypadków miało miejsce w ciągu ostatnich trzech lat. To wyraźny sygnał, że problem się nasila i wymaga pilnych działań.
Historyczne powodzie w Wenecji
Wenecja doświadczyła wielu poważnych powodzi w swojej historii, ale niektóre z nich zapisały się szczególnie mocno w pamięci mieszkańców i w annałach miasta. Przyjrzyjmy się kilku najważniejszym wydarzeniom tego typu.
Powódź z 1966 roku jest uważana za jedną z najgorszych w historii miasta. 4 listopada poziom wody osiągnął rekordową wysokość 194 cm ponad normalny poziom morza. Prawie 90% miasta znalazło się pod wodą, powodując ogromne zniszczenia i straty. To wydarzenie było punktem zwrotnym, który skłonił władze do poważnego zastanowienia się nad ochroną miasta przed powodziami.
Bardziej współczesnym przykładem jest powódź z listopada 2019 roku. Woda osiągnęła wówczas poziom 187 cm, co było drugim najwyższym wynikiem w historii pomiarów. Powódź spowodowała szkody szacowane na ponad miliard euro i zmusiła do zamknięcia szkół, sklepów i zabytków. Obrazy zalanego Placu św. Marka obiegły cały świat, zwracając uwagę na pilną potrzebę ochrony tego unikatowego miasta.
Warto również wspomnieć o serii powodzi z 2018 i 2019 roku. W tym okresie Wenecja doświadczyła kilku poważnych epizodów powodziowych w krótkim czasie, co pokazało, że problem staje się coraz bardziej naglący i wymaga systemowych rozwiązań.
Projekt MOSE – nadzieja dla Wenecji?
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie powodziowe, władze Włoch zdecydowały się na realizację ambitnego projektu inżynieryjnego o nazwie MOSE (Modulo Sperimentale Elettromeccanico). Jest to system ruchomych zapór, które mają chronić Wenecję przed wysokimi pływami.
MOSE składa się z 78 ruchomych bram zainstalowanych na dnie morskim u wejść do laguny weneckiej. W normalnych warunkach bramy te leżą płasko na dnie, nie przeszkadzając w ruchu statków. Jednak gdy prognozowany jest wysoki poziom wody, bramy są napełniane powietrzem i unoszą się, tworząc barierę między morzem a laguną.
Projekt rozpoczęto w 2003 roku i miał być ukończony w 2011 roku, ale napotkał liczne problemy, w tym opóźnienia, przekroczenia budżetu i skandale korupcyjne. Ostatecznie system został częściowo uruchomiony w 2020 roku, a pełna operacyjność ma zostać osiągnięta w 2025 roku.
Chociaż MOSE jest uważany za kluczowy element ochrony Wenecji, nie jest to rozwiązanie idealne. Krytycy wskazują na wysokie koszty utrzymania systemu oraz potencjalny negatywny wpływ na ekosystem laguny. Ponadto, w obliczu prognozowanego wzrostu poziomu morza, MOSE może okazać się niewystarczający w dłuższej perspektywie.
Czy Wenecja zniknie pod wodą?
Naukowcy z różnych instytucji próbują przewidzieć, jak będzie wyglądała przyszłość Wenecji w obliczu zmian klimatycznych i rosnącego poziomu morza. Prognozy te są często alarmujące.
Według badań przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Geofizyki i Wulkanologii (INGV) we Włoszech, niektóre części Wenecji mogą znaleźć się pod wodą już w 2150 roku. Naukowcy przewidują, że części Placu św. Marka mogą być zalane na głębokość 70 cm. Zachodnia część miasta, która już teraz jest jednym z najczęściej zalewanych obszarów, może być szczególnie narażona.
Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) w swoim raporcie z 2021 roku przedstawił różne scenariusze wzrostu poziomu morza w regionie do 2100 roku. W najbardziej optymistycznym scenariuszu przewiduje się wzrost o 28-55 cm, a w najbardziej pesymistycznym o 63-101 cm. Nawet w najlepszym przypadku oznaczałoby to poważne zagrożenie dla Wenecji.
Warto jednak pamiętać, że te prognozy zakładają brak działań adaptacyjnych. W rzeczywistości Wenecja i jej mieszkańcy od wieków dostosowują się do życia z wodą i można oczekiwać, że będą kontynuować te wysiłki w przyszłości.
Jak Wenecja radzi sobie z powodziami?
Wenecjanie od wieków żyją z wodą i wypracowali różne sposoby radzenia sobie z regularnymi powodziami. Niektóre z tych metod są proste, ale skuteczne.
Jednym z najbardziej widocznych rozwiązań są podwyższone chodniki, zwane „passerelle”. Są to tymczasowe platformy ustawiane w najbardziej uczęszczanych miejscach, które pozwalają pieszym poruszać się po mieście, gdy niższe obszary są zalane. To proste rozwiązanie umożliwia funkcjonowanie miasta nawet podczas umiarkowanych powodzi.
Wiele budynków w Wenecji zostało zaadaptowanych do częstych powodzi. Na przykład, instalacje elektryczne są często umieszczane wysoko na ścianach, a nie przy podłodze. Niektóre sklepy i restauracje mają specjalne bariery, które można szybko zamontować w drzwiach, aby zapobiec wlewaniu się wody.
Miasto posiada również zaawansowany system ostrzegania przed powodziami. Syreny alarmowe informują mieszkańców o nadchodzącym wysokim przypływie, dając im czas na przygotowanie się. Dodatkowo, prognozy poziomu wody są regularnie aktualizowane i łatwo dostępne online i przez aplikacje mobilne.
Czy istnieją alternatywne rozwiązania dla ochrony Wenecji?
Chociaż projekt MOSE jest obecnie głównym narzędziem ochrony Wenecji przed powodziami, naukowcy i inżynierowie rozważają również inne, bardziej zrównoważone rozwiązania.
Jednym z proponowanych podejść jest ochrona i odtwarzanie naturalnych barier, takich jak bagna słone w lagunie. Te ekosystemy pełnią ważną rolę w łagodzeniu skutków powodzi i sztormów. Grupa naukowców z Uniwersytetu w Padwie argumentuje, że ochrona tych obszarów może być bardziej efektywna i mniej szkodliwa dla środowiska niż masywne bariery techniczne.
Innym pomysłem jest podnoszenie poziomu gruntu w mieście. W przeszłości Wenecjanie regularnie podnosili poziom ulic i placów, aby dostosować się do rosnącego poziomu wody. Niektórzy eksperci sugerują, że powrót do tej praktyki mógłby być częścią długoterminowego rozwiązania.
Rozważa się również bardziej radykalne propozycje, takie jak stworzenie sztucznej laguny wokół miasta lub nawet podniesienie całego historycznego centrum. Chociaż te pomysły mogą wydawać się futurystyczne, pokazują, że naukowcy i inżynierowie aktywnie poszukują innowacyjnych rozwiązań dla ochrony tego unikatowego miasta.