Limonen znajdujący się w skórce cytrusów oraz wytwarzany przez gruczoły żywiczne konopi jest obiecującym kandydatem do szerokiego zastosowania leczniczego. Badania skupiające się na jego przeważającej formie chemiczne (d-limonen) wykazały właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające, antynowotworowe, a także wspierające funkcjonalność układ krążenia. Terpen ten od lat stosowany jest między innymi jako dodatek do żywności czy aromat zapachowy środków higieny osobistej.
Limonen – cytrusowy terpen
Główna formą chemiczną jest d-limonen, który jest terpenem aromatycznym produkowanym w gruczołach żywicznych kwiatów konopi. Substancja ta posiada charakterystyczny cytrusowy zapach. Aromat nie jest przypadkiem, bowiem limonen znajduje się również w skórce owoców cytrusowych.
W konopiach limonen jest jednym z najczęściej występujących terpenów, zawartość we frakcji olejków eterycznych sięga nawet 16%.[ref]Limonene – an overview.[/ref] Szczepem, bogatym w limonen jest Sweet Tooth, odmiana w której stężenie tego terpenu przeważa nad pozostałymi.
Właściwości limonenu
Badacze wykazali, że limonen posiada właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające, przeciwnowotworowe oraz antystresowe.[ref]Limonene – an overview.[/ref] Limonen jest stosowany klinicznie do rozpuszczania kamieni żółciowych, łagodzenia zgagi i refluksu oraz wspomagania perystaltyki jelit.[ref]D-Limonene: safety and clinical applications.[/ref]
Pomimo wielu istotnych właściwości terapeutycznych, warto nadmienić, że aktualnie większość badań przeprowadzono jedynie na zwierzętach, które nie zawsze przekładają się na w takim samym stopniu na ludzi.
Działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające
Nadmierne gromadzenie się wolny rodników prowadzi do stresu oksydacyjnego, który jest przyczyną powstawania stanów zapalnych oraz chorób. Do naturalnych antyoksydantów zaliczają się m.in. witamina E, flawonoidy oraz polifenole – związki, które znajdziemy w ziarnach oraz suszu konopnym.[ref]Oxidative Stress: Harms and Benefits for Human Health.[/ref]
Kilka badań wskazuje, że również limonen posiada właściwości przeciwzapalne oraz przeciwutleniające.[ref]Limonene suppresses lipopolysaccharide-induced production of nitric oxide, prostaglandin E2, and pro-inflammatory cytokines in RAW 264.7 macrophages.[/ref][ref]D-limonene exhibits anti-inflammatory and antioxidant properties in an ulcerative colitis rat model via regulation of iNOS, COX-2, PGE2 and ERK signaling pathways.[/ref] Wnioski jednego z nich sugerują, że działanie potęgowane jest poprzez dodatek chlorku magnezu.[ref]Citrus oil and MgCl2 as antibacterial and anti-inflammatory agents.[/ref]
Właściwości antynowotworowe
Warto zacząć od analizy przypadków osób spożywających wyłącznie owoce i sok cytrusów w stosunku do osób spożywających skórki owoców. Osoby, które spożywały skórki, będące głównym źródłem d-limonenu z pożywienia, cechowały się niższym ryzykiem zachorowalności na raka skóry.[ref]Citrus peel use is associated with reduced risk of squamous cell carcinoma of the skin.[/ref]
Badanie na szczurach będące podłożem do dalszej eksploracji wykazało, że limonen podawany równolegle z doksorubicyną (lekiem przeciwnowotworowym) redukuje skutki uboczne leku.[ref]D-limonene suppresses doxorubicin-induced oxidative stress and inflammation via repression of COX-2, iNOS, and NFκB in kidneys of Wistar rats.[/ref]
Kolejne badania na zwierzętach wskazują, że d-limonen wykazuje działanie przeciwzapalne, chemoprewencyjne oraz chemioterapeutyczne w przypadku wielu nowotworów.[ref]Limonene suppresses lipopolysaccharide-induced production of nitric oxide, prostaglandin E2, and pro-inflammatory cytokines in RAW 264.7 macrophages.[/ref][ref]D-limonene exhibits anti-inflammatory and antioxidant properties in an ulcerative colitis rat model via regulation of iNOS, COX-2, PGE2 and ERK signaling pathways.[/ref]
Antynowotworowe właściwości limonenu poddano próbie na 43 kobietach z rakiem piersi, zakwalifikowanych do leczenia operacyjnego. W skutek przyjmowania 2 gram limonenu dziennie przez 2-6 tygodni nastąpiło zmniejszenie ekspresji guza o 22%.[ref]Human breast tissue disposition and bioactivity of limonene in women with early stage breast cancer.[/ref]
Działanie antystresowe
Konopie bogate w limonen nie bez przypadku zalecane są między innymi w celu poprawy nastroju. Terpen ten wykorzystuje się w aromaterapii jako środek uspokajający i normalizujący układ nerwowy.
Wnioski z kilku badań na zwierzętach:
- limonen może być skutecznie wykorzystywany w aromaterapii jako środek przeciwlękowy,[ref]Anxiolytic-like activity and GC-MS analysis of (R)-(+)-limonene fragrance, a natural compound found in foods and plants.[/ref]
- zarówno limonen jak i jego metabolit wątrobowy wykazuje działanie przeciwstresowe ocenione według parametrów behawioralnych i fizjologicznych,[ref]Anti-stress effects of d-limonene and its metabolite perillyl alcohol.[/ref]
- limonen usprawnia pamięć przestrzenną u szczurów narażonych na czynnik stresogenny wynikający z unieruchomienia, według badaczy substancja ta może być skutecznie wykorzystywana w leczeniu dolegliwości neurodegeneracyjnych.[ref]Effects of Limonene on Chronic Restraint Stress-Induced Memory Impairment and Anxiety in Male Rats.[/ref]
Badanie na ludziach wykazało, że zapach cytrusów może być pomocny w terapii depresji. Leczeniem objęto 12 pacjentów, u których terapia zapachem cytrusów poprzez stymulację układu węchowego pozwoliła znacznie zredukować ilość stosowanych farmaceutyków. We wnioskach badacze podkreślili, że zapach cytrusów był skuteczniejszy od antydepresanty.[ref]Effects of citrus fragrance on immune function and depressive states.[/ref]
Zdrowie układu krążenia
Choroby układu krążenia rok w rok zbierają śmiertelne żniwa. Niestety tutaj również póki co można wyciągnąć wstępne wnioski jedynie na podstawie badań na zwierzętach:
- d-limonen zmniejszył stłuszczenie wątroby, obniżył ilość cholesterolu LDL, zwiększył poziom cholesterolu HDL, a także zredukował stężenie glukozy we krwi na czczo,[ref]Preventive and ameliorating effects of citrus D-limonene on dyslipidemia and hyperglycemia in mice with high-fat diet-induced obesity.[/ref]
- udar jest jedną z głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności na świecie, jedno z badań wykazało, że d-limonen zmniejsza skurczowe ciśnienie krwi po przebytym udarze, tym samym badacze wskazali tę substancję jako obiecującego kandydata do leczenia uszkodzeń mózgu.[ref]Protective effects of D-Limonene against transient cerebral ischemia in stroke-prone spontaneously hypertensive rats.[/ref]
Pozostałe właściwości
Potencjał terapeutyczny limonenu jest jeszcze na wczesnym etapie poznania, przez co może nas jeszcze wiele zaskoczyć. Warto tutaj przytoczyć kolejne 3 badania z udziałem zwierząt, które wykazały że:
- d-limonen hamuje rozwój bakterii, grzybów oraz części pasożytów,[ref]Citrus oil and MgCl2 as antibacterial and anti-inflammatory agents.[/ref]
- olejek eteryczny z Citrus Aurantium, którego głównym składnikiem jest limonen, wykazuje działanie ochronne żołądka podczas podawania alkoholu oraz leków,[ref]Effects of limonene and essential oil from Citrus aurantium on gastric mucosa: role of prostaglandins and gastric mucus secretion.[/ref]
- d-limonen może łagodzić astmę oraz alergie.[ref]D-limonene exhibits anti-inflammatory and antioxidant properties in an ulcerative colitis rat model via regulation of iNOS, COX-2, PGE2 and ERK signaling pathways.[/ref]
Odnosząc się do limonenu zawartego w konopiach, jest to zaledwie jedna z wielu substancji. Konopie zawierają bowiem masę innych terpenów, terpenoidów, kannabinoidów oraz flawonoidów które działają synergicznie.
Zastosowanie limonenu
Limonen poza wykorzystaniem terapeutycznym, znajduje zastosowanie w przemyśle żywieniowym nadając produktom cytrusowy smak, w kosmetologi, środkach czystości, botanice oraz jako rozpuszczalnik.[ref]Limonene – an overview.[/ref]
Produkty gospodarstwa domowego
Mydła, szampony, perfumy, środki do prania i sprzątania oraz odświeżacze powietrza są produktami, w których często znajdziemy limonen.
Limonen stosowany jest również jako rozpuszczalnik, do odłuszczania metali, czyszczenia elektroniki oraz urządzeń drukarskich.
Środek odstraszający owady
W naturalnym środowisku limonen zapewnia roślinie ochronę, silny aromat tego terpenu skutecznie odstrasza pasożyty i insekty. Właściwości te wykorzystuje się w botanice – wyekstrahowana substancja stosowana jest jako środek owadobójczy oraz odstraszający owady.[ref]Federal Register / Vol. 81, No. 76 / Wednesday, April 20, 2016 / Notices.[/ref]
Żywność
Limonen jest popularnym dodatkiem do produktów takich jak napoje czy słodycze. Wykorzystuje się go również jako dodatek do suplementów diety.
Farmakologia
W farmakologii limonen stosuje się w celu przyśpieszenia absorpcji składników leku podawanych drogą przezskórną.[ref]Effects and Usage of a Citrus Compound, Limonene.[/ref] Na podstawie wcześniej przytoczonych właściwości, substancja ta znajduje wiele zastosowań terapeutycznych. Niestety, aby jednoznacznie określić potencjał limonenu trzeba poczekać na większą ilość badań z udziałem ludzi.
Szczepy konopi bogate w limonen
Każdy szczep konopi różni się zawartością poszczególnych kannabinoidów oraz terpenów. Wynika z tego, że nie istnieje fenotyp rośliny, który byłby idealny do leczenia wszelkich dolegliwości. Do odmian o szczególnie wysokiej zawartości limonenu zaliczają się:
- Sweet Tooth,
- Banana OG,
- Berry White,
- Cinesx,
- Do-Si-Dos,
- Purple Hindu Kush,
- Strawberry Banana,
- Tahoe OG,
- Weeding Cake,
- White Fire OG.
Zawartość limonenu zależy nie tylko od odmiany, ale również techniki i warunków uprawy, zbioru oraz dalszego procesu przetwarzania, czyli suszenia i przechowywania. Najlepszym sposobem, aby określić dokładną ilość limonenu jest wykonanie badań laboratoryjnych.
Skutki uboczne i przeciwskazania
Popularnie stosowany w produktach spożywczych limonen uważany jest za bezpieczny dla zdrowia. Według specjalistów nie wykazuje toksycznośći nawet przy długotrwałym stosowaniu, nawet do 1 roku.[ref]D-Limonene: safety and clinical applications.[/ref]
W przytoczonym wcześniej badaniu kobiet z rakiem piersi, dawki rzędu 2g na dobę nie wykazały skutków ubocznych.[ref]Human breast tissue disposition and bioactivity of limonene in women with early stage breast cancer.[/ref]
Ostrożność należy zachować podczas stosowania limonenu bezpośrednio na skórę. Stosowanie tego związku w kosmetykach może u części osób prowadzić do podrażnień oraz uczulenia.[ref]Safety evaluation and risk assessment of d-Limonene.[/ref]
Suplementów na bazie limonenu ze względu na brak badań nie powinny stosować kobiet w ciąży i karmiące piersią. Porady lekarskiej przed stosowaniem powinny zasięgnąć również osoby przyjmujące leki, ze względu na możliwe interakcje środków farmakologicznych z limonenem, których nie można wykluczyć ze względu na nieliczne badania na ludziach.